لندن علیه اشغال؛ آیا بریتانیا آماده فشار بیشتر بر اسرائیل است؟

فرارو- دیوید هرست، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در میدل ایست ای به گزارش فرارو به نقل از میدل ایست ای، در فضای سیاسی بریتانیا، مواضع سنتی درباره اسرائیل و مسئله فلسطین با تغییراتی روبه‌رو شده است. این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که سیاست لندن در قبال جنگ غزه، اشغال سرزمین‌های فلسطینی و راه‌حل دوکشوری بیش از گذشته در معرض بحث عمومی قرار گرفته است. ادوارد میلیبند، وزیر خارجه بریتانیا و زک پولانسکی، رهبر حزب سبز هر یک از مسیر متفاوتی، بخشی از چارچوب سیاسی پیشین را به چالش کشیده‌اند؛ میلیبند بر راه‌حل دوکشوری تأکید دارد، در حالی که پولانسکی پایان مناقشه را در زندگی مشترک فلسطینیان و اسرائیلی‌ها با حقوق برابر در یک چارچوب سیاسی واحد می‌بیند. تغییر موضع لندن درباره اشغال یکی از مهم‌ترین تحولات مورد اشاره در این تحلیل، اعلام رسمی دولت بریتانیا درباره غیرقانونی بودن اشغال سرزمین‌های فلسطینی است. میلیبند در سخنرانی خود اعلام کرد که دولت بریتانیا، علاوه بر غیرقانونی دانستن شهرک‌سازی‌ها، اکنون اشغال کلی سرزمین‌های فلسطینی را نیز غیرقانونی می‌داند. این موضع به نظر می‌رسد با دیدگاه مطرح‌شده در نظر مشورتی سال ۲۰۲۴ دیوان بین‌المللی دادگستری درباره وضعیت اشغال کرانه باختری و قدس شرقی همسو باشد. بر اساس این تحلیل، اهمیت موضع جدید لندن در آن است که دولت بریتانیا برای نخستین‌بار میان مخالفت با شهرک‌سازی‌ها و غیرقانونی دانستن خودِ ساختار اشغال، تمایز کمتری قائل شده است. هم‌زمان، بریتانیا تحریم‌هایی را نیز با مسئله پایان اشغال مرتبط کرده است؛ اقدامی که می‌تواند نشان‌دهنده تلاش لندن برای افزایش فشار سیاسی بر سیاست‌های اسرائیل در سرزمین‌های فلسطینی باشد. تغییر فضای سیاسی حزب کارگر این تغییر مواضع در داخل حزب کارگر نیز بازتاب یافته است. در حالی که در سال‌های گذشته حضور چهره‌های ارشد حزب در برنامه‌های «دوستان اسرائیل در حزب کارگر» پررنگ بود، در نشست اخیر این گروه در لیورپول، هیچ‌یک از وزیران ارشد دولت در آن شرکت نکردند. این تغییر در فضایی رخ داده که دولت پیشین کی‌یر استارمر به دلیل مواضع خود درباره جنگ غزه با انتقادهای جدی مواجه بود. در مقطعی، اظهارات استارمر درباره حق اسرائیل برای قطع آب و برق غزه و همچنین ادامه حمایت نظامی بریتانیا از اسرائیل، اعتراض‌هایی را در داخل حزب کارگر و میان گروه‌های حامی فلسطین به دنبال داشت. این تحلیل استدلال می‌کند که تغییر سیاست حزب کارگر تا حدی با ملاحظات سیاسی داخلی و تلاش برای جلوگیری از تشدید شکاف‌های درون حزب ارتباط داشته است. در این چارچوب، تغییر رویکرد نسبت به غزه صرفاً یک تحول در سیاست خارجی تلقی نمی‌شود، بلکه به مسئله‌ای مرتبط با آینده سیاسی حزب کارگر نیز تبدیل شده است. اختلاف بر سر صهیونیسم و مرز انتقاد از اسرائیل تحول دیگر، موضع حزب سبز بریتانیا درباره صهیونیسم است. این حزب به نخستین حزب اصلی بریتانیا تبدیل شد که صهیونیسم را شکلی از نژادپرستی توصیف کرد. این تصمیم با واکنش‌هایی در میان سازمان‌های یهودی مترقی روبه‌رو شد که استدلال کردند چنین تعریفی می‌تواند با هویت جمعی یهودیان و حق تعیین سرنوشت آنان پیوند پیدا کند. در مقابل، حامیان این موضع می‌گویند هدف آن حمله به یهودیان یا محدود کردن هویت دینی آنان نیست، بلکه انتقاد از ساختار سیاسی و سیاست‌های دولت اسرائیل است. زک پولانسکی نیز که با متن اولیه این تصمیم مشکلاتی داشت و در رأی‌گیری درباره آن شرکت نکرد، پس از آن بر استقبال از یهودیان در حزب تأکید کرد. در نتیجه، یکی از مناقشه‌های اصلی در فضای سیاسی بریتانیا، تعیین مرز میان انتقاد از اسرائیل، نقد صهیونیسم به‌عنوان یک ایدئولوژی سیاسی و اتهام یهودستیزی است؛ مرزی که همچنان محل اختلاف جدی است. آیا راه‌حل دوکشوری هنوز امکان‌پذیر است؟ یکی از محورهای اصلی این تحلیل، تردید درباره امکان عملی اجرای راه‌حل دوکشوری است. حامیان این راه‌حل بر ایجاد یک کشور فلسطینی در کنار اسرائیل تأکید می‌کنند، اما منتقدان می‌گویند گسترش شهرک‌سازی‌ها و تغییرات ایجادشده در کرانه باختری و قدس شرقی، اجرای آن را بسیار دشوار کرده است. این دیدگاه همچنین بر افزایش جمعیت شهرک‌نشینان اسرائیلی در سرزمین‌های اشغالی تمرکز دارد و این پرسش را مطرح می‌کند که کدام دولت اسرائیلی می‌تواند روند معکوس کردن این وضعیت را آغاز کند. در مقابل، سیاست رسمی بریتانیا همچنان بر راه‌حل دوکشوری استوار است. بنابراین میان سیاست اعلامی لندن و واقعیت میدانی مورد اشاره در این تحلیل، شکافی جدی وجود دارد. از «اسرائیل و فلسطین» تا یک ساختار سیاسی مشترک بخش پایانی تحلیل از راه‌حل دوکشوری عبور کرده و مدلی مبتنی بر زندگی مشترک فلسطینیان و اسرائیلی‌ها با حقوق برابر را مطرح می‌کند. بر اساس این دیدگاه، پایان پایدار مناقشه تنها زمانی ممکن است که دو جامعه در زمینه‌هایی مانند عدالت، مسکن، زمین، آب و امنیت از حقوق برابر برخوردار باشند. این رویکرد البته با مخالفت حامیان راه‌حل دوکشوری روبه‌رو است که تشکیل یک دولت واحد را عاملی برای تداوم مناقشه می‌دانند. اما این تحلیل استدلال می‌کند که از نظر طرفداران این مدل، مسئله اصلی نام ساختار سیاسی نیست؛ بلکه تضمین برابری حقوقی و سیاسی همه شهروندان فارغ از قومیت و مذهب است. در مجموع، مقاله حاضر تغییرات اخیر در سیاست بریتانیا را نشانه باز شدن فضای سیاسی درباره مسئله فلسطین می‌داند؛ از تغییر موضع رسمی لندن درباره اشغال گرفته تا افزایش انتقاد از سیاست‌های اسرائیل و طرح دیدگاه‌هایی درباره صهیونیسم و آینده ساختار سیاسی منطقه. با این حال، اینکه این تغییرات تا چه اندازه بتواند به تحول عملی در سیاست بریتانیا و روند مناقشه اسرائیل و فلسطین منجر شود، همچنان به تصمیم‌های آینده دولت لندن و تحولات میدانی بستگی دارد.