هیتلر در لباس مبدل؛ تصاویر کمتر دیده شده از پروژه مخفی اطلاعاتی آمریکا

در ماه‌های پایانی جنگ جهانی دوم، یکی از نگرانی‌های مقامات اطلاعاتی آمریکا این بود که آدولف هیتلر پیش از سقوط کامل آلمان نازی، موفق شود از کشور فرار کند و با تغییر چهره و هویت، زندگی تازه‌ای را آغاز کند. تا سال ۱۹۴۴، چهره هیتلر برای مردم سراسر جهان به شدت شناخته شده بود. سبیل مسواکی معروف، موهای کنارزده و ظاهر همیشگی او باعث می‌شد شناسایی‌اش آسان باشد. به همین دلیل، مقامات اطلاعاتی آمریکا تصمیم گرفتند بررسی کنند که اگر هیتلر ظاهر خود را تغییر دهد، ممکن است چه شکلی پیدا کند. پروژه مخفی برای تغییر چهره هیتلر این ماموریت به دفتر خدمات راهبردی آمریکا یا OSS سپرده شد؛ سازمانی که در دوران جنگ جهانی دوم فعالیت می‌کرد و بعدها بخش مهمی از ساختار اطلاعاتی آمریکا را شکل داد. پس از پیاده شدن نیروهای متفقین در نرماندی در ۶ ژوئن ۱۹۴۴، OSS از ادی سنز (Eddie Senz)، گریمور سرشناس نیویورکی، خواست چهره هیتلر را به شکل‌های مختلف بازسازی کند. هدف این بود که نشان داده شود هیتلر در صورت استفاده از گریم، تغییر مدل مو، تراشیدن سبیل یا تغییر ظاهر کلی خود، تا چه اندازه می‌تواند از چهره شناخته شده‌اش فاصله بگیرد. سنز با استفاده از تصاویر هیتلر، چندین چهره متفاوت برای او طراحی کرد؛ چهره‌هایی که قرار بود به نیروهای متفقین کمک کنند تا در صورت مشاهده فردی مشکوک، تنها به ظاهر معمول دیکتاتور آلمان اکتفا نکنند. تصاویر تهیه شده توسط سنز در اختیار فرماندهان متفقین قرار گرفت، اما در نهایت هیچ گاه به شکل عملی مورد استفاده قرار نگرفتند؛ زیرا هیتلر پیش از آنکه بتواند از آلمان فرار کند، در برلین ماند و جنگ برای رژیم نازی به پایان رسید. با این حال، این تصاویر برای سال‌ها در میان اسناد مرتبط با فعالیت‌های اطلاعاتی دوران جنگ باقی ماندند. تصاویری که دهه‌ها مخفی ماندند بازسازی‌های انجام شده توسط ادی سنز در زمان جنگ برای فرماندهان متفقین ارسال شد، اما عموم مردم سال‌ها از وجود آن‌ها اطلاعی نداشتند. این تصاویر بعدها توسط مجله آلمانی اشپیگل در دهه ۱۹۹۰ کشف و منتشر شدند. انتشار آن‌ها برای نخستین بار توجه گسترده‌ای را به پروژه‌ای جلب کرد که نشان می‌داد سرویس اطلاعاتی آمریکا حتی احتمال فرار هیتلر با تغییر چهره را نیز جدی گرفته بود. سال‌ها بعد، آرشیو ملی آمریکا در واشنگتن نسخه‌هایی با وضوح بسیار بالاتر از این تصاویر را منتشر کرد. این عکس‌ها مجموعه‌ای از چهره‌های متفاوت هیتلر را نشان می‌دهند؛ از مردی با ظاهر کاملا معمولی گرفته تا چهره‌هایی که در آن‌ها ویژگی‌های مشهور دیکتاتور آلمان تا حد زیادی تغییر کرده است. در واقع، یکی از نکات جالب این تصاویر این است که بسیاری از ویژگی‌هایی که امروز بلافاصله ما را به یاد هیتلر می‌اندازند، در این بازسازی‌ها عمدا حذف یا تغییر داده شده اند. نسخه‌های دیگری از هیتلر در لباس مبدل این نگرانی تنها به مقامات آمریکایی محدود نبود. در نوامبر ۱۹۴۴، یک روزنامه کانادایی نیز مجموعه‌ای از تصاویر فرضی هیتلر با چهره‌های تغییر یافته را منتشر کرد. این تصاویر توسط یک هنرمند کانادایی طراحی شده بودند و در بالای صفحه، پرسشی جالب به چشم می‌خورد: «اگر پیشوا در غرب کانادا ساکن می‌شد، آیا چهره او را می‌شناختید؟» چنین تصاویری نشان می‌دهند که در ماه‌های پایانی جنگ، احتمال فرار هیتلر برای متفقین آن قدر جدی بود که حتی سناریوی تغییر چهره و پنهان شدن او نیز مورد توجه قرار داشت. البته این نگرانی چندان هم بی‌دلیل نبود. با نزدیک شدن نیروهای شوروی و متفقین به برلین، بسیاری از رهبران و مقام‌های رژیم نازی تلاش کردند راهی برای فرار پیدا کنند. پایان هیتلر و آغاز شایعات فرار آدولف هیتلر در روز ۳۰ آوریل ۱۹۴۵ در پناهگاه خود در برلین خودکشی کرد. او با اوا براون، شریک زندگی‌اش که مدت کوتاهی پیش از مرگ با او ازدواج کرده بود، در پناهگاه حضور داشت. بر اساس روایت تاریخی پذیرفته شده، هیتلر با شلیک گلوله به زندگی خود پایان داد و اوا براون نیز با مصرف سیانور خودکشی کرد. پس از مرگ، اجساد آن‌ها به خارج از پناهگاه منتقل و سوزانده شدند. نیروهای شوروی بعدا بقایای اجساد را پیدا کردند و آن‌ها را به شکل مخفیانه به محل دیگری منتقل کردند. پنهان کاری شوروی درباره سرنوشت بقایای هیتلر، به ویژه در روزها و هفته‌های نخست پس از پایان جنگ، به شکل گیری شایعات مختلف کمک کرد. استالین حتی به برخی از فرماندهان خود اطلاع نداده بود که بقایای هیتلر پیدا شده است. در چنین شرایطی، شایعه فرار او خیلی زود گسترش پیدا کرد. آیا هیتلر واقعا به آرژانتین فرار کرد؟ پس از پایان جنگ، داستان‌های مختلفی درباره زنده ماندن هیتلر شکل گرفت. یکی از مشهورترین روایت‌ها این بود که او مرگ خود را صحنه‌سازی کرده و به همراه اوا براون از آلمان گریخته و در آرژانتین زندگی کرده است. حتی روایت‌هایی منتشر شد که مدعی بودند هیتلر تا سال‌های پیری در آمریکای جنوبی زندگی کرده است. با این حال، این ادعاها از نظر تاریخی معتبر شناخته نمی‌شوند و شواهد موجود از مرگ هیتلر در برلین در سال ۱۹۴۵ حمایت می‌کنند. امروزه تصاویر گریم شده هیتلر بیشتر از آنکه مدرکی برای فرار او باشند، نمونه‌ای جالب از تلاش اطلاعاتی متفقین در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم محسوب می‌شوند؛ زمانی که مقامات آمریکایی می‌خواستند برای هر احتمالی آماده باشند و بدانند اگر دیکتاتور آلمان ظاهر خود را تغییر دهد، چگونه می‌توان او را شناسایی کرد.