ویترین خاموش فوتبال ایران

ایمان گودرزی؛ جام جهانی همواره برای فوتبال ایران تنها یک میدان رقابت با قدرت‌های جهان نبوده است؛ این تورنمنت بزرگ در طول دهه‌های گذشته به مهم‌ترین ویترین بازیکنان ایرانی برای دیده شدن در سطح بین‌المللی و جلب توجه باشگاه‌ها و استعدادیاب‌های خارجی تبدیل شده بود. بسیاری از لژیونرهای فوتبال ایران، پس از درخشش در جام جهانی راهی لیگ‌های معتبر اروپا یا کشورهای حاشیه خلیج فارس شدند، اما جام جهانی ۲۰۲۶ این روند تاریخی را متوقف کرد. این بار نه تنها خبری از موج انتقال ملی‌پوشان به خارج از کشور نبود، بلکه نشانه‌های پررنگی از بازگشت لژیونرها به لیگ ایران دیده می‌شود؛ اتفاقی که بسیاری آن را نتیجه مستقیم سیاست‌های فنی تیم ملی و عدم استفاده از نسل جوان می‌دانند.

جام جهانی؛ سکوی پرتابی که سال‌ها به فوتبال ایران کمک کرد

جام جهانی در دوره‌های گذشته همواره فرصت مناسبی برای معرفی بازیکنان ایرانی به فوتبال جهان بود. حضور در بزرگ‌ترین تورنمنت فوتبالی دنیا باعث می‌شد استعدادیاب‌ها و باشگاه‌های خارجی عملکرد ملی‌پوشان ایران را از نزدیک دنبال کنند و همین موضوع، مسیر لژیونر شدن بسیاری از بازیکنان را هموار می‌کرد. پس از جام جهانی ۱۹۹۸، مهدی مهدوی‌کیا، مهدی پاشازاده، سیروس دین‌محمدی، رضا شاهرودی، مهرداد میناوند و محمد خاکپور در فاصله کوتاهی راهی فوتبال اروپا و سایر لیگ‌های خارجی شدند. بعد از جام جهانی ۲۰۰۶ نیز با وجود عملکرد نه‌چندان موفق تیم ملی، آندرانیک تیموریان و جواد نکونام به ترتیب راهی لیگ‌های انگلیس و اسپانیا شدند و بازیکنانی مانند آرش برهانی، مهرزاد معدنچی و مسعود شجاعی نیز در ادامه فرصت حضور در فوتبال خارج از ایران را به دست آوردند. این روند در جام جهانی ۲۰۱۴ هم ادامه داشت و مهرداد پولادی و کریم انصاری‌فرد لژیونر شدند. چهار سال بعد نیز عملکرد قابل قبول ایران در جام جهانی ۲۰۱۸، زمینه انتقال بازیکنانی مانند علیرضا بیرانوند، وحید امیری، مجید حسینی، امید ابراهیمی و روزبه چشمی به لیگ‌های اروپایی یا کشورهای حاشیه خلیج فارس را فراهم کرد.

جام جهانی ۲۰۲۶؛ پایان یک سنت قدیمی

در دو دوره اخیر جام جهانی اما این روند تقریباً به طور کامل متوقف شده است و جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری این تغییر را به نمایش گذاشت. در شرایطی که در گذشته پایان جام جهانی با موجی از انتقال بازیکنان ایرانی همراه می‌شد، این بار نه تنها چنین اتفاقی رخ نداد، بلکه هیچ‌یک از بازیکنان حاضر در ترکیب تیم ملی که در لیگ ایران بازی می‌کردند، حتی راهی لیگ‌های حاشیه خلیج فارس هم نشدند. تنها انتقال قابل توجه، حضور میلاد محمدی در لیگ بلاروس بود؛ انتقالی به لیگی که از نظر سطح فنی در میان لیگ‌های درجه پایین اروپا قرار می‌گیرد و فاصله زیادی با مقصدهای سنتی لژیونرهای فوتبال ایران دارد.

ترکیب سالخورده؛ فرصتی که برای نسل جوان از دست رفت

یکی از مهم‌ترین دلایل این اتفاق را می‌توان در سیاست‌های فنی تیم ملی جست‌وجو کرد؛ جایی که فرصت چندانی به بازیکنان جوان داده نشد. تیم ملی ایران در دیدار برابر بلژیک با مسن‌ترین ترکیب ۱۱ نفره تاریخ جام جهانی، از نخستین دوره مسابقات در سال ۱۹۳۰ تا جام جهانی ۲۰۲۶، به میدان رفت؛ آماری که به‌خوبی نشان می‌دهد میانگین سنی تیم ملی تا چه اندازه بالا بوده است. از سوی دیگر، شاخص‌ترین بازیکنان ایران در این تورنمنت مانند شجاع خلیل‌زاده، رامین رضاییان و علیرضا بیرانوند، همگی بالای ۳۰ سال سن داشتند؛ موضوعی که به طور طبیعی احتمال انتقال آنها به باشگاه‌های خارجی را کاهش می‌دهد. البته بیرانوند تا آستانه انتقال به بشیکتاش نیز پیش رفت و حتی پیشنهاد رسمی این باشگاه ترکیه‌ای را دریافت کرد، اما در نهایت سرمربی بشیکتاش ترجیح داد الکساندر نوبل، دروازه‌بان آلمانی اشتوتگارت و بایرن مونیخ را به خدمت بگیرد.

این بار مقصد، لیگ ایران است

نکته قابل توجه این است که برخلاف دوره‌های گذشته، حالا احتمال بازگشت برخی لژیونرهای شناخته‌شده به فوتبال ایران بیش از انتقال بازیکنان داخلی به خارج از کشور است. محمد قربانی در آستانه توافق با یکی از باشگاه‌های لیگ برتر قرار دارد، احتمال بازگشت علیرضا جهانبخش به فوتبال ایران مطرح شده و همزمان با افزایش شایعات درباره جدایی مهدی طارمی از المپیاکوس، نام چند باشگاه ایرانی نیز به عنوان مقصد احتمالی این مهاجم شنیده می‌شود. در کنار این بازیکنان، محمدمهدی محبی، کسری طاهری و محمدمهدی زارع که فرصت حضور در جام جهانی را به دست نیاوردند، فصل آینده نیز در فوتبال ایران به کار خود ادامه خواهند داد؛ بازیکنانی که شاید اگر در جام جهانی فرصت بازی پیدا می‌کردند، می‌توانستند توجه باشگاه‌های اروپایی را به خود جلب کنند.

جوان‌هایی که فرصت دیده شدن را از دست دادند

یکی از مهم‌ترین انتقادها به کادر فنی تیم ملی، استفاده محدود از بازیکنان جوان در سال‌های منتهی به جام جهانی و حتی در جریان مسابقات بود. بازیکنانی مانند محمودی، رزاقی‌نیا، ایری و دیگر چهره‌های جوانی که طی سال‌های اخیر به اردوهای تیم ملی دعوت شدند، فرصت چندانی برای حضور در میدان پیدا نکردند و همین موضوع باعث شد ویترین جام جهانی برای معرفی نسل جدید فوتبال ایران عملاً از دست برود. در حالی که بسیاری از کشورها از جام جهانی برای معرفی استعدادهای جوان و افزایش ارزش بازیکنان خود استفاده می‌کنند، فوتبال ایران با اتکا به ترکیبی باتجربه، این فرصت را از دست داد؛ فرصتی که می‌توانست زمینه‌ساز شکل‌گیری نسل تازه‌ای از لژیونرهای ایرانی باشد.

جامی که تعداد لژیونرها را کمتر می‌کند

جام جهانی ۲۰۲۶ برای فوتبال ایران تنها با حذف از مرحله گروهی به پایان نرسید؛ این مسابقات می‌تواند نقطه آغاز کاهش تعداد لژیونرهای ایرانی نیز باشد. اگر در گذشته جام جهانی سکوی پرتاب ستاره‌های فوتبال ایران به لیگ‌های معتبر جهان بود، این بار شرایط کاملاً برعکس شده است. نه تنها بازیکن جدیدی به جمع لژیونرها اضافه نشد، بلکه احتمال بازگشت چند چهره سرشناس به لیگ برتر نیز بیش از هر زمان دیگری به گوش می‌رسد. شاید به همین دلیل بتوان جام جهانی ۲۰۲۶ را «جام مهاجرت معکوس» فوتبال ایران نامید؛ تورنمنتی که برخلاف سنت سال‌های گذشته، نه تنها درهای تازه‌ای به روی فوتبالیست‌های ایرانی باز نکرد، بلکه احتمالاً تعداد لژیونرهای فوتبال ایران را نیز کاهش خواهد داد.

257 251