ریشه‌های علمی سرزندگی

در جهانی آکنده از فشارهای عصبی، اخبار بحران‌زده و فرسودگی ناشی از روزمرگی، روان‌شناسان بر این باورند که شکوفایی انسان بیش از آنکه وابسته به شرایط بیرونی باشد، به نگرشی درونی موسوم به شور و اشتیاق زیستن گره خورده است. به گزارش فرارو به نقل از تایم، نگاه به جهان با انتظارات مثبت، برخورداری از انگیزه‌ای پایدار برای اقدام و حضور مشتاقانه در فعالیت‌های روزمره، دستاوردهای ارزنده‌ای را برای حیات فردی و اجتماعی انسان به ارمغان می‌آورد. در ادبیات روان‌شناسی، این دارایی و سرمایه ارزشمند فردی را «شور زندگی»، سرزندگی یا اشتیاق زیستن (Zest) می‌نامند. نوعی ویژگی روانی برجسته‌ که می‌توان آن را به شیوه‌ای هدفمند و آگاهانه در درون خود بازسازی و تقویت کرد تا هم به ابزاری برای مدیریت بحران‌ها و تنش‌های روزانه بدل شود و هم زندگی پرمعنا و امیدبخشی را رقم بزند. شور واقعی زندگی هرگز حاصل تنش‌های عصبی زودگذر، تحریک‌پذیری کاذب یا مصرف مفرط کافئین نیست؛ بلکه نوعی شادی و بهجت درونی، پایدار و پرورده‌شده است. هنگامی که در مواجهه با مشکلات احساس فرسودگی می‌کنیم، پرهیز از بی‌میلی، نیمه‌کاره رها کردن وظایف و رخوت بسیار دشوار می‌شود. با این حال، حتی در روزهایی که به نظر می‌رسد دست سرنوشت با ما سر ناسازگاری دارد، جهان درگیر تعارضات عمیق است و صفحات مجازی مملو از اخبار ناامیدکننده، رویکردهایی عینی و علمی برای بازآفرینی این اشتیاق درونی وجود دارد. ریشه‌های علمی سرزندگی در روان‌شناسی مثبت‌گرا کریستوفر پیترسون و مارتین سلیگمن، پایه‌گذاران شاخه روان‌شناسی مثبت‌گرا و مطالعه علمی شکوفایی انسان، در سال ۲۰۰۴ میلادی در اثر ماندگار خود تحت عنوان «توانمندی‌ها و فضایل منش»، بیست و چهار توانمندی جهان‌شمول شخصیتی را معرفی کردند که شور زندگی یکی از برجسته‌ترین آنها به شمار می‌رود. این مفهوم که در فرهنگ فرانسوی با اصطلاح دلنشین «شادی زیستن» (Joie de vivre) شناخته می‌شود، فرد را برمی‌انگیزد تا به جای نظاره‌گری منفعلانه از حاشیه، حضوری فعال در بطن رخدادها داشته باشد و هر بامداد با شوق ادراک فرصت‌های تازه چشم بگشاید. شواهد تجربی این دیدگاه را قویاً پشتیبانی می‌کنند. در فراتحلیلی جامع از داده‌های ۱۳۰ پژوهش با مشارکت بیش از ۲۷۵ هزار داوطلب در نقاط مختلف جهان، ارتباط مستقیم اکثر توانمندی‌های شخصیتی با ارتقای سلامت روان تأیید شد. با این حال، سرزندگی در کنار «امیدواری»، نیرومندترین پیوند آماری را با بهزیستی روانی در تمامی کشورها و گروه‌های سنی نشان داد. علاوه بر این، در ارزیابی دیگری روی حدود ۱۰ هزار شاغل، کسانی که نمرات بالایی در این شاخص کسب کرده بودند، رضایت شغلی بالاتری داشتند، کار را نه وظیفه‌ای اجباری بلکه نوعی رسالت درونی می‌دیدند و درک عمیق‌تری از معنای زندگی داشتند. راهکارهای عملی برای پرورش اشتیاق زیستن دکتر رایان نیمک، روان‌شناس و مدیر علمی مؤسسه شخصیت «ویا» (VIA)، در این باره رویکرد فعال‌سازی رفتاری را پیشنهاد می‌دهد؛ روشی مبتنی بر شواهد که در مهار افسردگی نقشی کلیدی دارد. به بیان کاربردی، این روش یعنی دست زدن به اقدامی ملموس برای بالا بردن سطح انرژی زیستی. او توصیه می‌کند هر روز این سه گام برداشته شود: تجربه یک لذت سالم، انجام یک فعالیت بدنی و اجرای کاری که حس موفقیت را زنده کند. اگرچه این درخشش درونی در وجود برخی افراد به طور غریزی شعله‌ور است، اما یافته‌ها اثبات می‌کنند سن عاملی بازدارنده برای تغییر نیست و هر فردی می‌تواند این مهارت را بیاموزد. تمرین حظ بردن از لحظات ساده، تنظیم اهداف شفاف، ۱۰ دقیقه پیاده‌روی صبحگاهی تند، تمرینات قدرتی، یوگا، خندیدن در جمع دوستان و مشارکت در فعالیت‌های فکری پرچالش از راه‌های ملموس برای دستیابی به این نشاط هستند. البته این مسیر برای اشخاصی که با دردهای مزمن یا عادات رفتاری ناسالم دست‌به‌گریبان هستند چالش‌برانگیزتر است و بهره‌گیری از تخصص روان‌درمانگران و پزشکان در این شرایط ضرورت دارد. در نهایت، بازتعریف رابطه با خود و فاصله گرفتن از سرزنش‌های دائمی، چشم‌اندازی نو به انسان می‌بخشد. تلاش برای کسب و تعمیق شور زندگی، سرمایه‌گذاری ارزنده‌ای است که نه تنها در کوران سختی‌ها تاب‌آوری ما را حفظ می‌کند، بلکه توان تماشای زیبایی‌ها و پرواز در ساحت فردی و حرفه‌ای را میسر می‌سازد.