روبیو در آتن؛ از تهدید نابودی تمدن ایران تا دفاع از تمدن غرب

فرارو- وزیر خارجه آمریکا در جریان سفری به یونان، در حالی که ویرانه‌های آکروپولیس پشت سرش دیده می‌شد، صحبت‌هایی درباره تمدن ایران و جنگ‌های باستانی میان ایران و یونان مطرح کرد که واکنش‌های تندی را در فضای داخلی ایران به دنبال داشت. به گزارش فرارو، روبیو در بخش‌هایی از سخنرانی خود به ماجرای حمله ارتش خشایارشا به یونان، حدود نیم قرن پیش از میلاد مسیح، اشاره کرد؛ بدون این‌که اشاره‌ای به سابقه تاریخی جنگ‌های امپراتوری ایران و یونان و همچنین روم در دوران باستان داشته باشد. نکته جالب توجه در واکنش‌ها به روبیو، تنوع سیاسی و فکری صاحب‌نظران و اشتراک نظر آن‌ها حول محور «ایران» بود. روبیو در آتن چه گفت؟ روبیو در بخشی از صحبت‌های خود گفت: «۴۸۰ سال پیش از میلاد مسیح، ارتش‌های خشایارشا وارد این شهر شدند و معابد و زیارتگاه‌های آن را به آتش کشیدند. در آن هنگام، اغلب آتنی‌ها با کشتی به جزیره‌ای در همان نزدیکی پناه برده بودند؛ اما مشتی از آنان حاضر به ترک خانه‌های خود نشدند. آن‌ها در دژ صخره‌ای آکروپولیس سنگر گرفتند تا در یک مقاومت نهایی خارق‌العاده بجنگند؛ سنگ‌های غول‌پیکر را از صخره‌ها بر سر مهاجمان پارسی فرو ریختند و بزرگ‌ترین امپراتوری آن عصر را روزها متوقف کردند.» او ادامه داد: «آن‌ها سرانجام مغلوب شدند. پارسیان معابد را غارت کردند، زیارتگاه‌ها را سوزاندند و آکروپولیس را با خاک یکسان ساختند؛ اما وقتی آتنی‌ها بازگشتند، بقایای شکسته آکروپولیس کهن را گرد آورده و در تپه‌ای که بر آن ایستاده بود دفن کردند و دهه‌ها بعد، در دوران پریکلس، پارتنون را برافراشتند.» تلاش برای تعریف یک جنگ تمدنی فرم و محتوای سخنرانی روبیو، در حالی که ویرانه‌های آکروپولیس پشت سر او دیده می‌شد، این فرضیه را در میان صاحب‌نظران پررنگ کرد که وزیر خارجه ایالات متحده به دنبال تعریف جنگ آمریکا با ایران به‌عنوان یک جنگ تمدنی است. اما او نخستین مقام بلندپایه آمریکایی نیست که چنین اقدامی را انجام می‌دهد. پیش از او، ترامپ یک بار ایران را به نابودی تمدن تهدید کرده بود و بار دیگر نیز پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال منتشر کرد که او را در کنار شخصیت اصلی فیلم ضدایرانی «۳۰۰» قرار می‌داد و نوید می‌داد که دیگر خبری از «مرد خوش‌تیپ و مهربان» نیست. حساب رسمی وزارت خارجه آمریکا پس از سخنرانی روبیو، کلیپی از صحبت‌های او را با این عنوان منتشر کرد: «تمدن غرب ارزش دفاع دارد.» برداشت از صحبت‌های روبیو به‌عنوان تلاشی برای تعریف یک جنگ تمدنی میان ایران و آمریکا، به‌خصوص در میان مقامات رسمی تهران، بسیار پررنگ بود؛ به‌نحوی‌که تمام پاسخ‌های آنان با ارجاع به وقایع تاریخی جنگ‌های ایران باستان نوشته و مطرح شد. با توجه به پررنگ شدن ماجرای زانو زدن والرین مقابل شاپور ساسانی و تأکید مکرر مقامات جمهوری اسلامی بر این سابقه تاریخی، برخی کاربران پیشنهاد دادند که سخنرانی مشابهی از سوی مقامات ایران، با پس‌زمینه سنگ‌نگاره پیروزی شاپور بر امپراتوران روم در مرودشت استان فارس، انجام شود. واکنش‌های کوتاه دو وزیر خارجه محمدجواد ظریف و علی‌اکبر صالحی، دو وزیر خارجه پیشین ایران، واکنش‌هایی کوتاه اما معنادار، با اشاره به وقایع تاریخی، به اظهارات روبیو نشان دادند. ظریف با انتشار تصویری از نمایشگاه توانمندی‌های روستایی و عشایری، در پست‌هایی به زبان انگلیسی و فارسی نوشت: «نمایشگاه IRDEXPO نگاهی اجمالی به تمدن ایران ارائه داد؛ کشوری که میراث فرهنگی و هنری خارق‌العاده‌اش هزاران سال قدمت دارد. روبیو آن‌قدر نادان و کورِ قدرت است که نمی‌تواند درک کند چگونه ایران متجاوزان را در فرهنگ غنی خود جذب کرد. ما از همه آن‌ها پیشی گرفتیم و از امپراتوری رو به زوال او نیز پیشی خواهیم گرفت.» علی‌اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی، نیز با اشاره به سابقه تمدنی ایران نوشت: «جناب وزیر روبیو، سرزمین کوروش کبیر، که اسیران را آزاد کرد و به باورهای دیگر احترام گذاشت، دشمن تمدن نیست. از آنجایی که شما از تمدن‌ها صحبت می‌کنید، درباره تهدیدهای مکرر ترامپ برای نابودی یکی از آن‌ها و بازگرداندن آن به عصر حجر چه می‌گویید؟» سه پاسخ تاریخی به یک ادعای تاریخی جنگ مردم غیرمتمدن با تمدن یونان، یکی از برداشت‌ها از صحبت‌های روبیو در آتن بود؛ با این تأکید که مردم متمدن یونان برای دفاع از تمدن خود در برابر مهاجمانِ بزرگ‌ترین امپراتوری آن زمان جهان ــ که در تصاویر هالیوودی بویی از تمدن نبرده است ــ تا آخرین لحظه جنگیدند. طرح یک‌جانبه این موضوع از سوی روبیو باعث شد برخی واکنش‌ها نه در قالب استفاده از مفاهیم تاریخی برای انتقال پیام سیاسی، بلکه بر مبنای فکت‌های تاریخی شکل بگیرند. تورج دریایی، مورخ، استاد دانشگاه کالیفرنیا و سرویراستار دانشنامه ایرانیکا، در شبکه اجتماعی ایکس، در واکنش به اظهارات روبیو نوشت: «اگر اجازه بدهید، آقای روبیو: ۱. در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، خشایارشا آتن را به‌عنوان مجازاتِ سوزاندن سارد، مرکز ساتراپی هخامنشیان، در سال ۴۹۸ پیش از میلاد، به آتش کشید؛ اقدامی که یونانیان ایونیه انجام داده بودند. نبرد دریایی سالامیس میان ایران و یونان که با پیروزی یونانیان همراه بود ۲. در ۲۰۰ سال گذشته، این «غرب» ــ بریتانیا، روسیه و ایالات متحده ــ بوده است که به «شرق» حمله کرده، آن را غارت کرده و در آن حضور نظامی داشته است. در نهایت، موضوع تقابل شرق و غرب نبود. شاهنشاهی هخامنشی یک «امپراتوری جهانی» بود که شمار زیادی از یونانی‌زبانان را در میان اتباع و نیروهای نظامی خود داشت؛ افرادی که در کنار هخامنشیان و علیه دولت‌شهرهای یونانی می‌جنگیدند.» او همچنین در واکنشی دیگر نوشت: «نزدیک به صد سال است که آمریکایی‌ها به نزدیک به صد کشور حمله کرده‌اند و روی مردم بمب اتم و صدها نوع بمب دیگر ریخته‌اند. به روی مردم آمریکای لاتین دیوار ساخته‌اند و بچه‌های مکزیکی را توی قفس نگه داشته‌اند. حالا آقای روبیوی کوبایی‌تبار دم از تمدن غرب و یونان می‌زند.» احمد زیدآبادی، نویسنده و تحلیلگر سیاسی، نیز در یادداشتی کوتاه با عنوان «روبیوی نادان و پررو!» به برخی اقدامات تمدن غرب علیه ایران باستان اشاره کرد و نوشت: «مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از به آتش کشیدن آتن توسط سپاهیان خشایارشا طوری سخن گفته که انگار یونانی‌ها و رومی‌ها وقتی به سرزمینی هجوم می‌بردند، به‌جای تخریب و به آتش کشیدن آن، آباد و معمورش می‌کردند! اسکندر کبیر ده‌ها شهر تحت حاکمیت ایران را با خاک یکسان کرد و عموم مردمش را از دم تیغ گذراند! او تخت جمشید را به آتش کشید. خرابه‌های تخت جمشید میراث شوم اوست! رومی‌ها صدها شهر و آبادی را در کارتاژ، شبه‌جزیره ایبری، اروپا، یونان، مصر، آسیای صغیر و جنوب شرق مدیترانه یا از روی زمین محو کردند یا حتی یکی از ساکنانشان را زنده باقی نگذاشتند. نمایش‌های ضدانسانی گلادیاتوری، نابودی معبد یهودیان در اورشلیم در سال ۷۰ میلادی و قتل ده‌ها هزار مسیحی تازه‌آیین، از کارهای بسیار کوچک آن‌هاست! با این کارنامه درخشان امپراتوری‌های غربی، منظور روبیو از تأکید بر اقدامات سپاه خشایارشا در یونان چیست؟ تاریخ نمی‌داند؟ نادان است؟ پررو تشریف دارد؟ یا این‌که دنبال بهانه جدیدی برای حمله به ایران می‌گردد، آن هم در دل تاریخ کهنی که حدود ۲۵ قرن از آن سپری شده است؟»