تغییر چهره الهام حمیدی ؛ تعجب حق ماست، تحقیر نه

عصر ایران ؛ نهال موسوی – تصویر الهام حمیدی بازیگر چند روزی است در شبکه‌های اجتماعی دست‌ به‌ دست می‌شود و بیشتر کسانی که آن را دیده‌اند، پس از حیرت نخست، به نکوهش رسیده‌اند: «چرا با چهره‌ات این کار را کردی؟» ما عادت کرده‌ایم چهره‌ی آدم‌های مشهور را کمی مال خودمان بدانیم، چون سال‌ها آن را بر پرده و قاب گوشی دیده‌ایم و با آن خو گرفته‌ایم. اما پاسخ ساده‌ی این «چرا» همین است که آن چهره از آن خودش است. نه ملک عمومی است و نه امانتی که به ما سپرده باشند. او در مقطعی از زندگی، به دلایلی که ما نمی‌دانیم، تصمیمی گرفته است. شاید فشار حرفه، شاید ترس از گذر زمان، شاید توصیه‌ی اطرافیان، شاید هم فقط میل به این‌که در آینه از خودش بیشتر خوشش بیاید. هر کدام از این‌ها که باشد، تصمیم با او بوده و تنها کسی که حق دارد از نتیجه راضی یا پشیمان باشد، خود اوست. حتی ممکن است همین حالا پشیمان باشد. جراحی و تزریق و ترمیم معمولاً راه برگشت آسانی ندارند، و کسی که خودش از نتیجه دل‌ خوش نیست، به طعنه‌ی غریبه‌ها نیازی ندارد. این ماجرا تازگی هم ندارد. در جهان، رنه زلوگر بازیگر هالیوود پس از ظاهرشدن با چهره‌ای تازه هفته‌ها سوژه‌ی تمسخر و گمانه‌زنی بود، تا آن‌که گفت زندگی‌اش عوض شده و حالا خوشحال‌تر و سالم‌تر است. یعنی جمعیتی که حکم می‌داد، از درون ماجرا چیزی نمی‌دانست. کورتنی کاکس بازیگر سریال معروف فریندز (دوستان) سال‌ها بعد علنا گفت در جوانی در تزریق‌های صورت زیاده‌روی کرده و پشیمان است و بخشی از آن‌ها را برطرف کرده. این اعتراف شاید بیش از هر نقدی به دیگران کمک کرد. در طرف دیگر، جاسلین وایلدنستاین سال‌ها نماد «افراط» ماند، بی‌آن‌که کسی چندان بپرسد پشت آن چهره چه انگیزه‌ها و رنج‌هایی بوده است. در داخل کشور هم نمونه کم نیست، و جالب است که همه‌ی آن‌ها به زیبایی ربطی ندارند. تغییر چهره‌ی ابوالفضل پورعرب را به یاد بیاورید. عکسی از او در حاشیه‌ی یک گردهمایی هنرمندان منتشر شد که اثر بیماری چهره‌اش را کاملا دگرگون کرده بود و فرضیه‌ها یکی پس از دیگری ساخته شد. توجه رسانه‌ها به این تغییر چنان بالا گرفت که به جلد یک ماهنامه‌ی مد و سبک زندگی آن زمان رسید. مورد فرامرز صدیقی هم همین‌طور بود. از حدود سال ۱۳۹۰ خبری از او نبود تا آن‌که عکسی از او در ۷۲ سالگی منتشر شد و موجی از تاسف و حدس و گمان به راه افتاد. وزیر ارشاد وقت دستور رسیدگی داد، اما کمی بعد رضا رضوی در ویدیویی اعلام کرد حال او خوب است. چند همکار او هم، از جمله پرویز فلاحی‌پور انتشار آن عکس را حمایت ندانستند و گفتند فقط حاشیه می‌سازد. یعنی بخشی از قضاوت‌های آن روزها بر پایه‌ی چیزی بود که بعدها معلوم شد درست نیست. همین‌جا به نکته‌ای می‌رسیم که شاید مهم‌ترین نکته‌ی این نوشته باشد، ما از اصل داستان زندگی هیچ‌کدام از این آدم‌ها خبر نداریم. یک عکس یا فیلم لحظه‌ای از یک مسیر طولانی است و نمی‌گوید آن چهره چه بیماری‌ای، چه تصمیمی، چه فشاری یا چه سال‌هایی را پشت سر گذاشته است. هر بار که از روی یک تصویر علتی می‌سازیم، یا بیماری‌ای تشخیص می‌دهیم، یا کسی را متهم می‌کنیم، در واقع جای خالیِ دانسته‌هایمان را با حدس پر کرده‌ایم، و حدس درباره‌ی زندگی دیگران گاهی دردی می‌افزاید که صاحبش اصلا لازم ندارد. شاید بهتر باشد در ابراز نظر درباره‌ی چنین تصاویری کمی خودداری کنیم. این به معنای ساکت‌ماندن در برابر هر مسئله‌ای نیست، فقط یعنی پیش از قضاوت بدانیم چه چیزهایی را نمی‌دانیم. حالا اگر بخواهیم از زاویه‌ای دیگر نگاه کنیم، باید بپذیریم که بازیگر در جایگاهی ایستاده که چهره‌اش سرمایه‌ی کارش است. او را بر اساس همین چهره می‌شناسند، می‌پسندند و گاهی نقش می‌دهند. پس تعجب مردم هم تا حدی طبیعی است. وقتی کسی را سال‌ها با یک صورت دیده باشی، دیدنش با صورتی دیگر شبیه بازگشتن به خانه‌ای است که اثاثش را عوض کرده‌اند. اما میان تعجب و تحقیر فاصله‌ای هست و بیشتر آن‌چه این روزها در شبکه‌ها می‌بینیم از دومی است. از این ماجرا سودی هم می‌شود برد، حتی اگر خود او نخواسته باشد. جوانانی که هر روز در شبکه‌ها با وسوسه‌ی «بهتر شدن» روبه‌رو می‌شوند، حالا نمونه‌ای پیش چشم دارند که نشان می‌دهد این مسیر برگشت‌ناپذیر است. تصمیم عجولانه یا زیر فشار نگاه دیگران گاهی بهایی دارد که پس گرفتنی نیست، پیش از هر اقدامی باید با پزشک مطمئن و با خود مشورت کرد. این درس را هیچ سخنرانی‌ای به اندازه‌ی یک تصویر وایرال نمی‌رساند، هرچند تلخ باشد. پس انتخاب با خودش بود و پیامدش هم بیشتر با خودش است. ما می‌توانیم از آن عبرت بگیریم و به دیگران هم بگوییم، ولی لازم نیست او را سنگ‌باران کنیم. فرهنگ درست یک جامعه شاید در این باشد که پیش از قضاوت، لحظه‌ای مکث کند و بپرسد: «اگر من جای او بودم چه؟»