«ارتش سفالین» را چه کسانی ساختند؟

پژوهشگران با تحلیل ۷۹ اثر انگشت که روی ۳۶ سرباز از «ارتش سفالین» ‌چین پرداخته‌اند، اطلاعات جدیدی درباره سازندگان این مجسمه‌های سفالین حیرت‌انگیز به دست آورده‌اند. به گزارش ایسنا، پژوهشگران با بررسی سربازان سفالین واحد T۲۳ در گودال «شماره ۱» آرامگاه «چین شی هوانگ» نخستین امپراتور چین، برآورد کردند که مجموعه اثر انگشت‌های روی این مجسمه‌ها تقریبا شامل ۴۵ درصد مردان بالغ، ۳۲٫۷ درصد زنان بالغ و ۲۲٫۳ درصد نوجوانان زیر ۱۵ سال است. این یافته‌ها شواهد تازه‌ای درباره افرادی ارائه می‌دهد که در یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های ساخت‌وتولید دوران دودمان چین حضور داشته‌اند.«ارتش سفالین» شامل هزاران سرباز سرامیکی در اندازه واقعی، اسب‌ها و پیکره‌های دیگری است که در قالب بخشی از مجموعه عظیم آرامگاهی برای «چین شی هوانگ» در قرن سوم پیش از میلاد دفن شده‌اند. البته در پژوهش‌های قبلی نیز نحوه ساخت این تندیس‌ها و چگونگی تقسیم احتمالی کار میان کارگاه‌های گوناگون بررسی شده بودند. باستان‌شناسان با بررسی کتیبه‌های به جای مانده دریافتند که ساخت این مجسمه‌ها توسط کارگاه‌های سلطنتی و وابسته به دربار و همچنین کارگاه‌های محلی انجام شده است. با این حال، تعیین سن و جنسیت افرادی که این تندیس‌ها را می‌ساختند، همواره دشوارتر بوده است. اثر انگشت‌هایی که پیش از پخت به‌طور تصادفی روی گِل‌رس نقش بسته‌اند، یک منبع بالقوه از شواهد زیست‌شناختی را برای پژوهشگران فراهم می‌کنند. در این پژوهش جدید، محققان ۷۹ اثر انگشت واضح به جای مانده روی ۳۶ مجسمه را بررسی کردند. هر مجسمه سرباز بین یک تا پنج اثرانگشت قابل ارزیابی را روی خود داشت. در نتیجه پژوهش، تقریبا ۴۵ درصد از مجموعه اثر انگشت‌ها به مردان بالغ و ۳۲٫۷ درصد به زنان بالغ نسبت داده شد. ۲۲٫۳ درصد دیگر نیز به نوجوانان منسوب شد. حال این نتایج، این فرض که ساخت «ارتش سفالین» منحصرا توسط مردان بالغ انجام شده است را به چالش می‌کشد. علاوه‌بر این مستنداتی مبنی بر مشارکت زنان و افراد کم‌سن‌وسال در دیگر انواع صنایع‌دستی تحت نظارت دولت، در دوره امپراتور «چین» ‌وجود دارد. البته این نتایج، نمایانگر سرشماری دقیق نیروی کار نیست و پژوهشگران هشدار می‌دهند که درصدهای اعلام شده نباید به عنوان ترکیب جمعیتی دقیق نیروی کار «ارتش سفالین» تفسیر شود؛ چراکه این ارقام بیانگر اثر انگشت‌ها در میان مجموعه تحلیل‌شده هستند و شمار تک‌تک صنعتگرانی که آن‌ها را خلق کرده‌اند را شامل نمی‌شوند. ممکن است یک کارگر چندین اثر انگشت بر جای گذاشته باشد، درحالی که کارگران دیگر هیچ رد مشخصی باقی نگذاشته باشند. محدودیت مهم دیگر این است که این پژوهش بر یک پایگاه داده مرجع اروپایی معاصر متکی است، بنابراین، تفاوت‌های ابعاد شیار اثر انگشت میان جمعیت‌ها می‌تواند به برآورد بیش از حد سهم زنان و نوجوانان منجر شود. این مطالعه با عنوان «چه کسانی ارتش سفالین امپراتور شی هوانگ را در چین پدید آوردند؟ رویکرد مدل آمیخته‌بیزی برای تعیین سن و جنسیت اثر انگشت» در نشریه Journal of Cultural Heritage به چاپ رسیده است. باستان‌شناسان تاکنون چند گودال اصلی را کشف کرده‌اند که سربازان ارتش سفالین در آن قرار دارند. این گودال‌ها در اشکال و اندازه‌های مختلف ساخته شده‌اند و بخش‌های مختلف ارتش را در خود جای داده‌اند. گودال شماره یک، ‌ بخش اصلی ارتش را شامل می‌شود. هر کدام از جنگجویان این گودال، ۱۷۵ سانتی‌متر ارتفاع دارند. در این گودال سه ارابه چوبی، ۳۲ اسب سفالین در اندازه واقعی و بیش از ۱۰۰۰ جنگجو وجود دارد. مجسمه جنگجویان به شکلی ساخته شده است که گویی زره بر تن دارند. این مجسمه‌ها زمانی نیزه و شمشیر بر دست داشتند. گودال شماره دو به شکل L ساخته شده است و مساحتی معادل ۶۰۰۰ متر مکعب را در برمی‌گیرد. در این گودال اشیائی از جنس یشم، طلا، استخوان، آهن، برنز به همراه مجسمه‌های سواره‌نظام و ارابه‌های جنگ وجود دارد. در واقع یک واحد متشکل از ۱۶۰ سواره‌نظام به همراه پیاده نظام در این گودال یافته شده است. این سواره‌نظام‌ها در مقابل اسب‌شان ایستاده‌اند. با یک دست افسار اسب را نگه داشته‌اند و در دستی دیگر، کمان دارند. گودال شماره سه، به شکل U ساخته شده است. این گودال در مقایسه با سایر گودال‌ها کوچک‌تر است. در این گودال چند سرنیزه برنز، ‌ یک ارابه جنگی و ۶۰ سرباز وجود دارد. دالان اصلی این گودال احتمالا فضای مختص افراد عالی‌رتبه بوده و ممکن است به عنوان فضای مستقر شدن روحِ برترین سربازان و اسب‌های آن‌ها ساخته شده باشد. تقریبا سر مجسمه تمام این افسران عالی‌رتبه از بین رفته است. هیچ اثری از آتش‌سوزی در این گودال دیده نمی‌شود، این درحالی است که در سایر گودال‌ها نشانه‌هایی از به آتش‌کشیده شدن در دوره‌ای از تاریخ وجود دارد.