اختلال گسترده در سامانههای مایکروسافت که بیش از ۲۲ ساعت ادامه داشت، بار دیگر ابعاد خطر وابستگی اقتصاد جهانی به شمار محدودی از غولهای فناوری را آشکار کرد؛ اختلالی که فعالیت هزاران شرکت و مؤسسه را در دهها کشور مختل کرد و پرسش مهمی را پیش کشید: در صورت توقف خدمات این شرکتها، چه کسی مسئول جبران خسارتهای اقتصادی خواهد بود؟ به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، کاربران مایکروسافت در جریان این اختلال با مشکلاتی در دسترسی به خدمات پست الکترونیکی «اوتلوک»، اپلیکیشن «تیمز» برای برگزاری جلسات و ابزار هوش مصنوعی «کوپایلوت» مواجه شدند. این اتفاق فعالیت بانکها، نهادهای دولتی، مدارس، بیمارستانها و شرکتهای بزرگ در ۷۴ کشور جهان را تحت تأثیر قرار داد؛ در حالی که حدود ۴۳۰ میلیون نفر در سراسر جهان از خدمات «مایکروسافت ۳۶۵» استفاده میکنند. دامنه این اختلال به شرکتها و مؤسسات استفادهکننده از خدمات مایکروسافت محدود نماند و برخی نهادهای دیگر را نیز تحت تأثیر قرار داد. این مؤسسات با وجود استفاده از سامانههای متفاوت، به دلیل وابستگی به خدمات پست الکترونیکی و اپلیکیشنهای مایکروسافت، در برقراری ارتباط با برخی شرکتها و افراد دچار مشکل شدند. شبکه خبری سیانان به نقل از مایکروسافت اعلام کرد که این اختلال در پی انجام عملیات بررسی فنی رخ داده است؛ عملیاتی که باعث شد تعدادی از سرورهای مورد استفاده شرکت از دسترس خارج شوند. در پی این اتفاق، فشار بیش از ظرفیت به سرورهای باقیمانده منتقل شد و اختلالات گستردهای در خدمات این شرکت به وجود آمد. بازیابی خدمات تقریباً یک روز به طول انجامید و مهندسان مایکروسافت تلاش کردند دسترسی کاربران را بهتدریج به وضعیت عادی بازگردانند؛ موضوعی که بار دیگر میزان وابستگی فعالیتهای اقتصادی به زیرساختهای فناوری این شرکت را نشان داد. اختلال مایکروسافت و شکنندگی اقتصاد جهانی روزنامه ایندیپندنت به نقل از ساموئل ماتر-هولگیت، مدیر شرکت مشاوره مالی ماتراند موری فایننشال در بریتانیا، نوشت که اختلال خدمات مایکروسافت نمونهای هولناک از میزان شکنندگی اقتصاد معاصر ما در نتیجه وابستگی فزاینده آن به فناوری است. هولگیت با اشاره به تمرکز خدمات فناوری در دست چند شرکت بزرگ، تأکید کرد که وابستگی به تعداد محدودی از غولهای فناوری به سطحی خطرناک رسیده است؛ بهگونهای که بخش مهمی از فعالیتهای اقتصاد جهانی به خدمات این شرکتها وابسته شده، بیآنکه جایگزینهای پشتیبان قابلتوجهی برای آنها وجود داشته باشد. مت سوندرز، مدیر ارشد فناوری شرکت مشاورهای اداپتیفست نیز به این روزنامه گفت که مؤسسات باید پس از این اختلال، برای ادامه فعالیت در شرایطی که ابزارهای فناوری در دسترس نیستند، برنامهریزی کنند تا در صورت تکرار حوادث مشابه با توقف کامل فعالیتهای خود مواجه نشوند. فلورا همیلتون، مدیر اجرایی بخش مدیریت شرکتهای کوچک، نیز به گفته شبکه خبری بیبیسی هشدار داد که این اختلال یادآوری آشکاری از میزان وابستگی شرکتها به سامانههای دیجیتال برای تداوم فعالیتهایشان و خطرات ناشی از این وابستگی است. مایکروسافت پس از بروز اختلال، در پیامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس عذرخواهی کرد و تأکید داشت که منشأ این مشکل فنی بوده و حمله سایبری عامل آن نبوده است؛ موضوعی که پیشتر از سوی برخی کاربران شبکههای اجتماعی مطرح شده بود. برآورد خسارت ۷ میلیارد دلاری از اختلال مایکروسافت با وجود عذرخواهی مایکروسافت، خسارتهای اقتصادی ناشی از اختلال خدمات این شرکت برای میلیونها کاربر در سراسر جهان همچنان موضوعی جدی است. شبکه خبری سیانان به نقل از مؤسسه اقتصادی اندرسون، مستقر در ایالت میشیگان آمریکا، گزارش داد که این اختلال ممکن است به زیانی معادل ۷ میلیارد دلار در بخش بهرهوری منجر شده باشد. پاتریک اندرسون، رئیس این مؤسسه، به سیانان گفت که حداکثر ۲۶ میلیون کاربر در روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر و ۵۱ میلیون کاربر در روز جمعه پس از آن، با اختلال در فعالیتهای خود مواجه شدند؛ مسئلهای که خسارتهای اقتصادی قابلتوجهی به همراه داشته و احتمال افزایش برآوردها نیز وجود دارد. اندرسون همچنین اشاره کرد که برخی شرکتها توانستهاند از طریق بیمه جرائم سایبری، غرامتهایی برای هزینههای مرتبط با اختلال خدمات دریافت کنند؛ اما در چنین شرایطی، هزینهها بهجای آنکه بر دوش مایکروسافت باشد، از کاربران این شرکت به شرکتهای بیمه منتقل میشود. به گفته او، مایکروسافت از نظر تئوریک ممکن است ناچار شود روزانه حدود ۸۰۰ میلیون دلار بابت هزینه اشتراک خدماتی که مشتریان در زمان اختلال امکان استفاده از آنها را نداشتهاند، به کاربران بازپرداخت کند. البته اندرسون تأکید کرد که همه مشتریان درخواست بازپرداخت وجه نخواهند کرد؛ زیرا قراردادها و قوانین حاکم بر روابط شرکت با مشتریان در کشورهای مختلف متفاوت است. با این حال، درخواست بازپرداخت از سوی برخی مشتریان میتواند هزینه کلی اختلال را به بیش از ۷ میلیارد دلار برساند. روزنامه «ایندیپندنت» نیز به نقل از کارشناسان نوشت که اندازهگیری دقیق هزینه اقتصادی چنین اختلالاتی برای همه افراد و نهادهای آسیبدیده امکانپذیر نیست، اما از دست رفتن بخش قابلتوجهی از بهرهوری در بسیاری از مؤسسات میتواند خسارتهایی چند میلیارد دلاری به دنبال داشته باشد. چرا مایکروسافت الزاماً خسارت مشتریان را پرداخت نمیکند؟ زیاد الهاشمی، کارشناس اقتصادی، معتقد است نهادهایی که از اختلال خدمات فناوری آسیب میبینند را میتوان به سه گروه تقسیم کرد. گروه نخست، شرکتهای فناوری ارائهدهنده خدمات، مانند مایکروسافت، گوگل و آمازون هستند که مسئولیت ارائه خدمات پست الکترونیکی، خدمات ابری و سایر تعهدات قراردادی را بر عهده دارند. اختلال در این خدمات ممکن است زمینه مطالبه غرامت از سوی مشتریان را فراهم کند، اما این شرکتها معمولاً در قراردادهای خود از پذیرش مسئولیت خسارتهای ناشی از اختلالات فنی غیرعمدی اجتناب میکنند. گروه دوم، شرکتها و مؤسساتی هستند که از خدمات فناوری استفاده میکنند و در صورت بروز اختلال، فعالیتهای آنها با مشکل مواجه میشود. به گفته الهاشمی، این شرکتها لزوماً نمیتوانند خسارتهای خود را مستقیماً از ارائهدهندگان خدمات فناوری دریافت کنند. با این حال، ممکن است شرکتهای بزرگ به دلیل اهمیت تجاریشان، غرامت محدودی از مایکروسافت دریافت کنند؛ برای مثال، از طریق افزایش حجم خدمات ابری یا تمدید مدت قرارداد برای جبران بخشی از خسارتهای وارده. گروه سوم نیز شرکتهای بیمه هستند که خدمات ارائهشده از سوی شرکتهای فناوری را در برابر حملات سایبری یا برخی موارد مرتبط با اختلال خدمات ناشی از اشتباهات مدیریتی ارائهدهندگان خدمات پوشش میدهند. اما اگر اختلال خدمات در نتیجه یک خطای فنی غیرعمدی رخ دهد، همانطور که در مورد مایکروسافت اتفاق افتاد، شرکتهای بیمه در اغلب موارد غرامتی پرداخت نمیکنند؛ مگر آنکه در قرارداد بیمه، پوشش خسارتهای ناشی از خطاهای فنی غیرعمدی بهصراحت پیشبینی شده باشد. الهاشمی در ادامه توضیح میدهد که در چنین شرایطی، بیشترین آسیب متوجه شرکتهایی است که وابستگی زیادی به خدمات فناوری دارند؛ از جمله شرکتهای هواپیمایی، حملونقل، لجستیک و صنایع. این شرکتها در بسیاری از موارد نمیتوانند خسارتهای ناشی از توقف فعالیت خود را از شرکتهای فناوری یا بیمهگران دریافت کنند. تمرکز خدمات ابری؛ نقطه آسیبپذیر اقتصاد جهانی الهاشمی با هشدارها درباره خطر وابستگی اقتصاد جهانی به خدمات تعداد اندکی از شرکتهای بزرگ فناوری همنظر است. او برای نمونه اشاره میکند که در بریتانیا، دو شرکت مایکروسافت و آمازون حدود ۴۰ درصد از بازار خدمات ابری را در اختیار دارند. او با اشاره به پیامدهای این تمرکز میگوید: این میزان تمرکز بسیار بالاست و خطرات زیادی به همراه دارد؛ زیرا به این معناست که در صورت از کار افتادن سامانههای آنها، جایگزینی وجود ندارد. اختلال در خدمات ابری آمازون در بریتانیا در اکتبر ۲۰۲۵ نیز نمونهای از پیامدهای وابستگی گسترده به شرکتهای فناوری بود. این اختلال باعث شد هزاران شرکت و مؤسسه برای مدتی فعالیت خود را متوقف کنند. در میان این نهادها، بانکهای بزرگی مانند «لویدز» و «هالیفاکس» قرار داشتند و بسیاری از تراکنشهای اداره مالیات بریتانیا نیز متوقف شد. در همین زمینه، دیوید لینثیکوم، نویسنده بریتانیایی متخصص حوزه فناوری، هشدار میدهد که خسارتهای ناشی از توقف خدمات مایکروسافت ممکن است در مورد دیگر شرکتهای بزرگ ارائهدهنده خدمات ذخیرهسازی ابری، از جمله گوگل، اوراکل و آمازون نیز تکرار شود؛ زیرا خدمات این شرکتها نیز در معرض خطر توقف ناگهانی قرار دارند و بروز چنین اختلالاتی میتواند آسیبهای گستردهای به فعالیتهای اقتصادی وارد کند. لینثیکوم در مقالهای در وبسایت اینفوورلد معتقد است که خسارتهای ناشی از اختلال مایکروسافت ممکن است از رقم ۷ میلیارد دلار برآوردشده در ارزیابیهای اولیه مؤسسه اندرسون فراتر برود؛ بهویژه زمانی که ابعاد کامل هزینههای این اختلال برای زنجیرههای تولید مشخص شود. این نویسنده تأکید میکند که بخش عمده این خسارتها، صرفنظر از میزان آنها، قابل بازگرداندن یا جبران نیستند. به گفته او، اگر در توافقنامههای شرکتهای فناوری با مشتریان، جبران خسارت ناشی از اختلال خدمات بهصراحت پیشبینی نشده باشد، مایکروسافت یا دیگر شرکتها ممکن است از نظر قانونی ملزم به پرداخت هزینههای ناشی از توقف خدمات خود نباشند. او همچنین اشاره میکند که بیشتر مؤسسات بزرگ از چنین حمایت قراردادی برخوردار نیستند و شرکتهای کوچک در موقعیت نامناسبتری قرار دارند. آنچه این شرکتها ممکن است از مایکروسافت دریافت کنند، صرفاً «اعتبار خدمات» است که تنها برای استفاده از خدمات بیشتر همین شرکت قابلاستفاده خواهد بود. الهاشمی بار دیگر بر ضرورت گسترش دامنه شرکتهای ارائهدهنده خدمات فناوری و ایجاد تنوع در این حوزه تأکید میکند؛ هرچند تحقق این هدف آسان نیست، زیرا شرکتهای بزرگ فناوری از توانمندیهای گستردهای برخوردارند و رقابت با خدمات آنها دشوار است. در نتیجه، وابستگی به گروه محدودی از شرکتهای فناوری دستکم در کوتاهمدت و میانمدت ادامه خواهد داشت؛ وضعیتی که خطر بروز خسارتهای ناگهانی و خارج از کنترل شرکتهای استفادهکننده از این خدمات را حفظ میکند. در چنین شرایطی، بخش عمده هزینه اختلالات فنی در زیرساختهای غولهای فناوری ممکن است بر دوش همان مؤسسات و شرکتهایی قرار گیرد که برای ادامه فعالیت خود به این خدمات وابستهاند.
اختلال مایکروسافت؛ چه کسی خسارت ۷ میلیارد دلاری را میپردازد؟
اختلال گسترده در سامانههای مایکروسافت که بیش از ۲۲ ساعت ادامه داشت، بار دیگر ابعاد خطر وابستگی اقتصاد جهانی به شمار محدودی از غولهای فناوری را آشکار کرد؛ اختلالی که فعالیت هزاران شرکت و مؤسسه را در دهها کشور مختل کرد و…
wetosadmin
8 دقیقه مطالعه
کد خبر: 30,710
نویسنده
wetosadmin
ادامه این پرونده