آیا گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ارتش اسرائیل می‌تواند نتانیاهو را شکست دهد؟

فایننشال تایمز نوشت: مرد ۶۶ ساله و باتجربه‌ای که رهبری حزب میانه‌روی «یاشار» را بر عهده دارد، در رقابتی بسیار نزدیک برای برکناری نخست‌وزیر اسرائیل قرار گرفته است. به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: پنج سال پیش، اگر کسی پیش‌بینی می‌کرد که گادی آیزنکوت روزی نخست‌وزیر آینده اسرائیل خواهد بود، احتمال بسیار کمی برای تحقق این پیش‌بینی در نظر گرفته می‌شد. رئیس پیشین ارتش اسرائیل در آن زمان وارد سیاست نشده بود، خانواده‌اش تمایلی به ورود او به عرصه سیاست نداشتند و او نیز از آن کاریزمایی که مشاوران سیاسی را به وجد می‌آورد، برخوردار نبود. اما اکنون، در شرایطی که اسرائیلی‌ها خود را برای انتخاباتی آماده می‌کنند که بسیاری آن را مهم‌ترین انتخابات تاریخ این کشور می‌دانند، شرایط تغییر کرده است. نظرسنجی‌ها از رقابتی بسیار نزدیک حکایت دارند که ممکن است در نهایت به بن‌بست سیاسی منجر شود. در این میان، این مرد ۶۶ ساله و باتجربه کسی است که بیشترین شانس را برای کنار زدن بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دارد. آیزنکوت که گاهی ظاهری نامرتب دارد و سخنران چندان ماهری نیست، تفاوت آشکاری با نتانیاهوی به‌شدت تصویرمحور دارد؛ او حتی با دیگر سیاستمداران مخالف دولت، مانند یائیر لاپید و نفتالی بنت، نیز متفاوت است. بااین‌حال، متحدانش معتقدند همین ویژگی‌ها بخشی از جذابیت اوست. تصویر آیزنکوت به‌عنوان نقطه مقابل نتانیاهو، یعنی مردی صریح که به‌جای ظاهرسازی بر محتوا و عمل تکیه دارد، محور اصلی کارزار انتخاباتی اوست. حانوخ دوبه که در دوران معاونت آیزنکوت در ارتش، رئیس دفتر او بود، می‌گوید: «قد چندان بلندی ندارد، انگلیسی را خوب صحبت نمی‌کند و مردم درباره ظاهرش حرف‌های ناخوشایندی می‌زنند. اما وقتی با تصمیمی بسیار دشوار روبه‌رو هستید، این همان کسی است که می‌خواهید در کنار خود داشته باشید.» نتانیاهو نیز تلاش می‌کند تفاوت‌های میان خود و رقیبش را برجسته کند. او مانند بسیاری از رقبای سیاسی خود، کوشیده است آیزنکوت، رهبر حزب میانه‌روی «یاشار»، را به‌عنوان یک چهره خطرناک چپ‌گرا معرفی کند؛ کسی که امنیت اسرائیل را تضعیف خواهد کرد و زمینه تشکیل کشور فلسطین را فراهم می‌آورد. تبلیغات منفی حزب لیکود، به رهبری نتانیاهو، آیزنکوت را دست‌نشانده احزاب عرب اسرائیل معرفی می‌کند؛ احزابی که نخست‌وزیر اسرائیل سال‌ها برای سلب مشروعیت از آن‌ها تلاش کرده است. اما آیزنکوت نیز یک صلح‌طلب نیست. او از شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری اشغالی حمایت می‌کند و وعده داده است که در صورت پیروزی در انتخابات، ظرف ۱۸ ماه به حکومت حماس در غزه پایان دهد. او در دهه ۲۰۰۰ میلادی، دکترین بدنام «ضاحیه» اسرائیل را تدوین کرد؛ دکترینی که استفاده از نیروی نظامی نامتناسب علیه دشمنان، از جمله هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی، را تجویز می‌کرد. اسرائیل بعدها از رویکردی مبتنی بر این دکترین برای ویران کردن غزه و جنوب لبنان استفاده کرده است. دوبه می‌گوید: «او گیاه‌خوار نیست.» منظور او این است که آیزنکوت فردی صلح‌طلب و مخالف استفاده از زور نیست. او می‌افزاید: «افسری بسیار سرسخت بود و می‌دانست چگونه از قدرت نظامی استفاده کند.» آیزنکوت برخلاف کسی که می‌خواهد جای او را بگیرد، در فاصله‌ای دور از مراکز سنتی قدرت در تل‌آویو و اورشلیم بزرگ شده است. او فرزند خانواده‌ای از یهودیان مزراحی است؛ اصطلاحی که به یهودیان دارای ریشه در خاورمیانه و شمال آفریقا اشاره دارد. آیزنکوت دوران کودکی خود را در ایلات، جنوبی‌ترین شهر اسرائیل، گذراند. تحلیلگران می‌گویند این پیشینه به او امکان می‌دهد با بخش‌هایی از رأی‌دهندگان ارتباط برقرار کند که دیگر سیاستمداران مخالف دولت برای جلب نظر آن‌ها با دشواری روبه‌رو هستند. شیرا افرون، از اندیشکده رند، می‌گوید: «او دامنه ارتباط گسترده‌تری دارد. می‌تواند با ساکنان تل‌آویو صحبت کند، اما درعین‌حال قادر است با مردمی در مناطق حاشیه‌ای کشور نیز ارتباط بگیرد؛ مناطقی که ساکنانشان به‌طور سنتی به اردوگاه نتانیاهو رأی می‌دهند.» در کشوری که سابقه انتخاب ژنرال‌ها به‌عنوان رهبران سیاسی را دارد، کارنامه نظامی آیزنکوت نیز امتیاز دیگری برای او محسوب می‌شود. او پس از پیوستن به تیپ نخبه گولانی، به‌عنوان منشی نظامی ایهود باراک و آریل شارون خدمت کرد و سرانجام در سال ۲۰۱۵، زمانی که نتانیاهو او را به ریاست ستاد کل ارتش منصوب کرد، به بالاترین مقام نظامی اسرائیل رسید. آموس هرل، تحلیلگر نظامی روزنامه هاآرتص که بیش از دو دهه است آیزنکوت را می‌شناسد، می‌گوید: «او شاید یک سرباز مادرزاد نبود؛ از آن نوع نیروهای مرگبار یگان‌های ویژه نیروی دریایی آمریکا نبود. اما کسی بود که سال‌ها خود را در حال پیشرفت در سلسله‌مراتب نظامی می‌دید و به‌تدریج، با رسیدن به درجات بالاتر، متوجه شد که می‌تواند از این هم فراتر برود.» آیزنکوت پس از پایان دوره انتظار اجباری برای ورود افسران ارشد به سیاست، پیش از انتخابات سال ۲۰۲۲ اسرائیل وارد عرصه سیاسی شد و به ائتلاف راست میانه «وحدت ملی» به رهبری بنی گانتس، ژنرال پیشین ارتش، پیوست. این ائتلاف در نهایت در جایگاه مخالف دولت قرار گرفت. اما پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس، نتانیاهو این دو ژنرال پیشین را به کابینه اضطراری جنگ دعوت کرد. دو ماه بعد، گال، پنجمین فرزند آیزنکوت، در جریان جنگ در غزه کشته شد. اندکی بعد، دو نفر از برادرزاده‌های او نیز در نبرد جان باختند. بسیاری اگر آیزنکوت پس از این حوادث از سیاست کناره‌گیری می‌کرد، درک می‌کردند. اما افرادی که او را می‌شناسند، می‌گویند مرگ گال تنها عزم او را برای ادامه مسیر سیاسی‌اش راسخ‌تر کرد. یکی از دوستان قدیمی او می‌گوید: «این اتفاق مأموریت او را به موضوعی کاملاً شخصی تبدیل کرد. او احساس می‌کند با ادامه این مسیر، به وصیت نانوشته گال عمل می‌کند.» آیزنکوت پس از اختلاف بر سر راهبرد جنگ با نتانیاهو، کابینه جنگ را ترک کرد و سال گذشته حزب «یاشار» را تأسیس کرد. تا تابستان امسال، حزب او در نظرسنجی‌ها برای تبدیل شدن به محبوب‌ترین حزب اسرائیل با لیکود رقابت می‌کرد. او خود را به رأی‌دهندگان به‌عنوان سیاستمداری معرفی کرده است که می‌تواند اسرائیل را به وضعیت عادی بازگرداند و جایگاه بین‌المللی این کشور را احیا کند. در داخل اسرائیل، آیزنکوت وعده داده است طرح جنجالی اصلاحات قضایی مورد حمایت متحدان نتانیاهو را معکوس کند و به معافیت دیرینه یهودیان افراطی ارتدوکس از خدمت نظامی پایان دهد. او همچنین می‌خواهد در کرانه باختری، خشونت فزاینده شهرک‌نشینان را مهار کند. بااین‌حال، در چارچوب پیچیده نظام ائتلافی اسرائیل، موانع بزرگی همچنان میان آیزنکوت و رسیدن به قدرت قرار دارند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که نه احزاب مخالف یهودی و نه اردوگاه نتانیاهو، در انتخابات روز سه‌شنبه اکثریت کرسی‌ها را به دست نخواهند آورد. آیزنکوت می‌تواند با حمایت احزاب عرب اسرائیل ائتلافی تشکیل دهد. اما دیگر رهبران مخالف دولت، از جمله نفتالی بنت و آویگدور لیبرمن، چنین گزینه‌ای را رد کرده‌اند. او همچنین باید از رقیبی پیشی بگیرد که دو دهه بر سیاست اسرائیل سلطه داشته است. آموس هرل می‌گوید: «حتی اگر نتانیاهو روز سه‌شنبه شکست بخورد، قرار نیست به‌آرامی از صحنه خارج شود. او از هر ترفندی که در اختیار دارد، استفاده خواهد کرد.» بااین‌حال، متحدان آیزنکوت هشدار می‌دهند که نباید او را دست‌کم گرفت. دوبه می‌گوید: «او دست به بازی‌های کثیف نخواهد زد. اما در اسرائیل بدون برخورداری از مهارت‌های سیاسی نمی‌توان به ریاست ستاد کل ارتش رسید.»