افتادگی پلک چشم؛ از تغییرات ناشی از افزایش سن تا اختلالات عصبی

عصرایران- افتادگی پلک بالایی یا پتوز ممکن است از یک تغییر ظاهری خفیف تا مشکلی جدی باشد که میدان دید را محدود می کند. این عارضه گاهی به دلیل افزایش سن و شل شدن ساختارهای نگهدارنده پلک ایجاد می شود، اما در برخی موارد به اختلال عضلات یا اعصاب مربوط است. شناخت علت افتادگی، نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد. پتوز چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟ پتوز به پایین قرار گرفتن غیرطبیعی پلک بالایی گفته می شود. این وضعیت ممکن است یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند. در موارد خفیف، تغییر بیشتر در ظاهر چشم دیده می شود؛ اما اگر پلک تا روی مردمک پایین بیاید، می تواند بخشی از میدان دید را بپوشاند. نامتقارن شدن ارتفاع پلک ها، دشواری در باز نگه داشتن چشم و بالا بردن ناخودآگاه ابروها برای بهتر دیدن از نشانه های احتمالی این عارضه هستند. برخی افراد نیز برای جبران افتادگی، سر خود را به عقب می برند. چرا پلک دچار افتادگی می شود؟ یکی از شایع ترین علت ها، کشیده شدن یا جدا شدن تدریجی تاندون عضله بالابرنده پلک از محل اتصال آن است. این نوع افتادگی که پتوز آپونوروتیک نام دارد، بیشتر با افزایش سن دیده می شود؛ هرچند استفاده طولانی مدت از لنزهای تماسی و برخی جراحی ها یا آسیب های چشمی نیز می توانند در بروز آن نقش داشته باشند. در پتوز میوژنیک، خود عضله بالابرنده پلک به درستی کار نمی کند. بعضی بیماری های عضلانی مانند میاستنی گراویس نیز ممکن است افتادگی پلک ایجاد کنند. در این بیماری، شدت افتادگی گاهی در طول روز تغییر می کند و ممکن است با دوبینی همراه باشد. پتوز نوروژنیک به اختلال در اعصابی مربوط است که حرکت پلک را کنترل می کنند. سندرم هورنر و فلج عصب سوم مغزی از علت های مهم این نوع افتادگی هستند. در پتوز مکانیکی نیز وزن اضافی ناشی از توده، تورم یا پوست اضافه می تواند پلک را پایین بکشد. افتادگی پلک از بدو تولد نیز ممکن است وجود داشته باشد. در این حالت، عملکرد نامناسب عضله بالابرنده پلک از عوامل اصلی است و در صورت پوشاندن محور بینایی، می تواند رشد طبیعی بینایی کودک را مختل کند. روش های تشخیص و درمان پزشک با بررسی سابقه پزشکی، زمان شروع افتادگی، وضعیت مردمک ها و حرکات چشم و اندازه گیری عملکرد عضله بالابرنده، علت احتمالی را ارزیابی می کند. آزمایش های تکمیلی مانند تصویربرداری، آزمایش خون یا بررسی های عصبی فقط در صورت نیاز و بر اساس یافته های معاینه درخواست می شوند. درمان به علت و شدت پتوز بستگی دارد. اگر افتادگی خفیف باشد و بینایی را مختل نکند، ممکن است فقط پیگیری کافی باشد. قطره چشمی اکسی متازولین در برخی بزرگسالان مبتلا به پتوز اکتسابی می تواند به طور موقت پلک را بالاتر ببرد؛ البته برای همه انواع افتادگی مناسب نیست و باید با تجویز پزشک مصرف شود. در مواردی که افتادگی شدید است یا میدان دید را محدود می کند، جراحی مطرح می شود. جراح ممکن است تاندون عضله بالابرنده را اصلاح یا کوتاه کند. اگر عملکرد این عضله بسیار ضعیف باشد، گاهی از روش اسلینگ استفاده می شود که در آن پلک به کمک ساختاری ویژه به عضله پیشانی متصل می شود تا بالا رفتن آن آسان تر شود. چه زمانی افتادگی پلک جدی است؟ افتادگی ناگهانی پلک، به ویژه اگر با دوبینی، تفاوت اندازه مردمک ها، سردرد شدید، درد چشم، اختلال تعادل یا ضعف یک سمت بدن همراه باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. این علائم ممکن است به اختلالات عصبی یا عروقی مربوط باشند و نباید آن ها را به افزایش سن نسبت داد. افتادگی پلک در کودکان نیز باید زود بررسی شود تا در صورت پوشاندن مسیر بینایی، از اختلال رشد بینایی جلوگیری شود. اگر افتادگی پلک به تازگی ایجاد شده یا به تدریج تشدید می شود، معاینه چشم پزشکی برای مشخص شدن علت ضروری است. این مطلب به منزله تشخیص پزشکی نیست و صرفا با هدف اطلاع رسانی تهیه شده است.