یک تلسکوپ، سقوط و آینده‌ای مبهم!

انتظار می‌رود تلسکوپ فضایی «سوئیفت» (Swift) ناسا طی چند روز آینده به زمین سقوط کند. به نقل از اسپیس، رصدخانه «نیل گرلز سوئیفت» (Neil Gehrels Swift) به شیوه‌ای کنترل‌نشده وارد جو زمین خواهد شد. این اتفاق پس از آن رخ می‌دهد که یک مأموریت نجات رباتیک برای انتقال این تلسکوپ به مداری بالاتر، با شکست روبه‌رو شد. فضاپیمای سوئیفت در نوامبر سال ۲۰۰۴ به مدار زمین پرتاب شد. این فضاپیما طی دو دهه بعد با بهره‌گیری از سه تلسکوپ شامل «تلسکوپ هشدار فوران»، «تلسکوپ پرتو ایکس» و «تلسکوپ فرابنفش/نوری» به بررسی فوران‌های پرتو گاما که قدرتمندترین انفجار‌ها در کیهان به شمار می‌روند و دیگر اجرام و رویداد‌های کیهانی پرداخت. ناسا در ۲۰ اکتبر گزارش داد که مدار فضاپیمای سوئیفت تا ارتفاع ۲۷۵ کیلومتری سطح زمین پایین آمده است و این رصدخانه که حدود ۱۵۰۰ کیلوگرم وزن دارد، دیگر قادر نیست اثرات افزایش نیروی پسار را جبران کند. این فضاپیما وارد حالت ایمن شد و گروه عملیاتی سوئیفت در «دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا» فرمانی به آن فرستادند که عملاً به فعالیت‌های فضاپیما پیش از سقوط آتشین و ویرانگرش به سمت زمین پایان داد. در حال حاضر دقیقاً مشخص نیست که سوئیفت چه زمانی و در کجا به زمین سقوط خواهد کرد، اما پژوهشگران به دقت اوضاع را زیر نظر دارند. هجوم ورود‌های مجدد طبق روال حاکم بر فیزیک، هر آنچه بالا می‌رود باید پایین بیاید و تجهیزات فضایی بیشتری نیز در پی آن فرود خواهند آمد. «دارن مک‌نایت» (Darren McKnight)، کارشناس ارشد فنی در شرکت «لئولبز» (LeoLabs) که بر رویداد‌های فضای بالای سیاره ما نظارت دقیق دارد، گفت: به لطف افزایش چشمگیر شبکه‌های ماهواره‌ای در مدار نزدیک زمین و چرخه‌های نوسازی فناوری، تعداد اشیایی که سالانه به جو زمین بازمی‌گردند، نسبت به پنج سال پیش ۱۰ برابر شده است. مایه تأسف است که سوئیفت در مدار دیگری قرار نگرفت، اما از منظر خطرات ناشی از ورود مجدد به جو، این مورد بخش ناچیزی از کل اجسامی است که به زمین بازمی‌گردند. نکته اصلی اینجا است که اگرچه بسیاری از افراد نگران ورود مجدد اشیاء بیشتر به جو هستند، اما نگرانی و ناراحتی من بیشتر معطوف به روند سریع رها کردن اجسام بزرگ در ارتفاعات بالای ۶۴۴ کیلومتر است. به گفته مک‌نایت، سوئیفت احتمالاً هنگام ورود مجدد به جو به اندازه‌ای متلاشی خواهد شد که خطری برای افراد روی زمین ایجاد نکند. باوجود این، مک‌نایت خاطرنشان کرد که ممکن است اجزای داخلی تلسکوپ‌های پرتو ایکس و نوری این رصدخانه سالم باقی بمانند. «دین اسلادن» (Dean Sladen)، مدیر کیفیت و مهندس هوافضا در شرکت «آکو کامپوننتس» (Accu Components) نیز دیدگاهی مشابه دارد. اسلادن گفت: زمانی که ارتفاع سوئیفت به حدود ۱۲۰ کیلومتری می‌رسد، معمولاً ظرف چند دقیقه کارش تمام می‌شود. هوای مقابل آن چنان داغ می‌شود که فضاپیما شروع به درخشش می‌کند. پنل‌های خورشیدی و آنتن‌ها معمولاً نخستین اجزایی هستند که کنده می‌شوند و بدنه اصلی در ارتفاع حدود ۷۸ کیلومتری – تقریباً هشت برابر ارتفاع پرواز هواپیما‌های مسافربری – از هم می‌پاشد. بخش عمده آن ذوب و تبخیر خواهد شد. اگرچه هنوز دقیقاً مشخص نیست که قطعات باقی‌مانده در کجا فرود خواهند آمد، اما اسلادن خاطرنشان کرد: مدار سوئیفت تنها از نواری عبور می‌کند که در محدوده حدود ۲۱ درجه‌ای خط استوا قرار دارد. وی افزود: این نوار عمدتاً شامل اقیانوس است؛ هرچند از مناطق مسکونی در آفریقا، جنوب و جنوب‌شرقی آسیا و آمریکای لاتین نیز می‌گذرد. نجات بقایا اسلادن درباره این که بیشتر احتمال دارد کدام بخش‌ها سالم بمانند و به اقیانوس یا سطح زمین برسند، خاطرنشان کرد که بدنه سوئیفت عمدتاً از آلومینیوم، سیم و قطعات الکترونیکی تشکیل شده است؛ یعنی موادی که در همان مراحل اولیه ورود مجدد به جو ذوب می‌شوند. آنچه به زمین می‌رسد معمولاً شامل قطعاتی کوچک، متراکم و مقاوم در برابر حرارت نظیر تیتانیوم، فولاد و شیشه است. اسلادن گفت: محتمل‌ترین بخش‌هایی که سالم باقی می‌مانند، ۶ چرخ سنگین ویژه جهت‌دهی و اجزای مقاوم‌تر تلسکوپ نظیر عدسی‌ها و آینه‌ها هستند. پوشش محافظ آن که از حدود ۵۲ هزار قطعه سربی کوچک تشکیل شده، تقریباً به طور قطع ذوب خواهد شد. انتظار می‌رود تنها تعداد اندکی قطعات کوچک و سوخته به زمین برسند که هیچ‌کدام دیگر به عنوان اجزای یک تلسکوپ قابل شناسایی نخواهند بود. اسلادن گفت که در حال حاضر به نظر می‌رسد هیچ ارزیابی دقیقی از ریسک مربوط به سقوط سوئیفت منتشر نشده است. وی افزود: در هر حال، این بدان معنا نیست که ناسا این کار را انجام نداده است. در الزامات خود ناسا درباره زباله‌های مداری آمده است که خطر تلفات انسانی ناشی از بقایا نباید از یک در ۱۰ هزار بیشتر باشد. بنابراین، بسیار محتمل است که این بررسی انجام شده، اما منتشر نشده باشد. به عقیده من، این اطلاعات باید منتشر شوند؛ همان‌طور که ناسا درباره ماهواره‌های پیشین چنین کرده است. اگرچه این خطر تقریباً به‌طور قطع بسیار ناچیز است، اما انتشار آن یک تصویر آشکار و مبتنی بر واقعیت را به جای حدس و گمان به مردم ارائه می‌دهد. با توجه به این توضیحات، آیا مردم باید نگران یک رویارویی ناخوشایند با بقایای سوئیفت باشند؟ اسلادن چنین فکر نمی‌کند. ناسا اعلام کرده است که آسیب رسیدن به افراد روی زمین بعید است و شرکت لئولبز نیز این خطر را بسیار ناچیز توصیف می‌کند. اسلادن گفت که بخش عمده فضاپیما در جو می‌سوزد و قطعاتی هم که باقی بمانند، به احتمال زیاد در دریا سقوط خواهند کرد. اسلادن در پایان گفت: نگرانی اصلی، روند بلندمدت است. با توجه به این که ماهواره‌های بیشتری نسبت به هر زمان دیگری به فضا پرتاب می‌شوند، تعداد موارد ورود کنترل‌نشده به جو نیز رو به افزایش است و به همین دلیل، طراحی ماهواره‌ها به گونه‌ای که بتوانند به شکل ایمن به زمین بازگردند، روزبه‌روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.