یدیعوت آحارونوت: نتانیاهو دیشب آخرین مجموعه نظرسنجی‌ها را دریافت کرد؛ نظرسنجی‌هایی که نشان می‌دهند حزب لیکود به‌سرعت در حال تضعیف هستند / پس از آن نتانیاهو به‌صراحت از کاهش کمک آمریکا و تحریم‌های بانکی و ایجاد اقتصادی برای دور زدن تحریم‌ها صحبت کرد / آیا این اظهارات بر انتخابات تأثیر خواهد گذاشت؟

نداو ایال، روزنامه‌نگار یدیعوت آحارونوت نوشت: بنیامین نتانیاهو دیشب آخرین مجموعه نظرسنجی‌ها را دریافت کرد؛ نظرسنجی‌هایی که نشان می‌دهند حزب لیکود و بلوک سیاسی او به‌سرعت در حال تضعیف هستند. به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: سپس اظهارات او درباره اقتصاد اسرائیل مطرح شد؛ اظهاراتی که در طول دوران طولانی فعالیت سیاسی‌اش، از جمله کم‌سابقه‌ترین سخنان او به شمار می‌روند. صرف‌نظر از هدفی که نتانیاهو از بیان این مطالب دنبال می‌کرد، سخنانش پیامدهای واقعی و مهمی برای اقتصاد اسرائیل دارند؛ چه پیش از انتخابات روز سه‌شنبه و چه پس از آن، فارغ از اینکه دولت بعدی را چه کسی تشکیل دهد. نخست‌وزیر اسرائیل در مصاحبه‌ای با «روی کاتز»، روزنامه‌نگار اسرائیلی، که روز جمعه پخش شد، گفت کمک‌های نظامی آمریکا به اسرائیل در حال پایان یافتن است. او گفت: «این موضوع تمام شده است؛ فقط مسئله زمان مطرح است.» نتانیاهو افزود اسرائیلی‌ها باید خود را به این واقعیت عادت دهند که دیگر ده‌ها میلیارد دلار کمک دفاعی از آمریکا دریافت نخواهند کرد، «زیرا آمریکا تغییر کرده است». همین اظهارنظر به‌تنهایی قابل‌توجه است. در اسرائیل به‌تدریج این درک در حال شکل‌گیری است که کمک‌های نظامی آمریکا در شکل کنونی خود ناگزیر باید تغییر کند و حتی ممکن است به پایان برسد؛ به‌ویژه آنکه حمایت دوحزبی از اسرائیل در واشنگتن رو به کاهش گذاشته است. خود نتانیاهو نیز پیش‌تر از تمایلش برای کاهش تدریجی وابستگی اسرائیل به این کمک‌ها سخن گفته بود. اما میان پذیرفتن این واقعیت و اعلام عملی پایان یکی از ارکان روابط راهبردی آمریکا و اسرائیل از سوی نخست‌وزیر مستقر، فاصله زیادی وجود دارد. تفاهم‌نامه فعلی دو کشور، که بر اساس آن آمریکا طی یک دوره ده‌ساله ۳۸ میلیارد دلار کمک به اسرائیل اختصاص می‌دهد، تا سپتامبر ۲۰۲۸ اعتبار دارد. این توافق در شبکه‌ای از منافع متقابل ریشه دوانده است که صنعت دفاعی آمریکا نیز بخشی از آن را تشکیل می‌دهد. دیپلمات‌های اسرائیلی در واشنگتن برای حفظ این توافق سخت تلاش می‌کنند و دوستان اسرائیل در کنگره آمریکا نیز، با وجود دشوارتر شدن فضای سیاسی، همچنان برای حفظ روابط ویژه دو کشور مبارزه می‌کنند. وقتی خود نخست‌وزیر اسرائیل می‌گوید «این موضوع تمام شده است»، چنین پیامی برای ساختار دفاعی اسرائیل و همچنین افرادی در واشنگتن که هنوز برای کمک به این کشور تلاش می‌کنند، بسیار سنگین و نگران‌کننده است. اما این فقط آغاز ماجرا بود. نتانیاهو گفت: «ممکن است تحریم‌هایی اعمال شود، از جمله تحریم‌های بانکی.» او توضیح داد که اسرائیل باید اقتصادی را برای خود آماده کند که بتواند این تحریم‌ها را دور بزند. این مسئله کاملاً در سطح دیگری از اهمیت قرار دارد. برای درک موضوع، باید به چند نکته توجه کرد. در دنیای تحریم‌های بین‌المللی، تحریم‌های گسترده بانکی علیه یک کشور از قدرتمندترین ابزارهایی هستند که قدرت‌های بزرگ در اختیار دارند. این تحریم‌ها نه محدودیت واردات هستند، نه تحریم‌های مصرف‌کنندگان و نه حتی تحریم تسلیحاتی. تحریم‌های مالی گسترده، مستقیماً سیستم گردش خون اقتصاد یک کشور را هدف قرار می‌دهند. بانک‌های اسرائیل به نظام مالی جهانی وابسته‌اند؛ از جمله به بانک‌های کارگزار، سازوکارهای تسویه حساب، خطوط اعتباری و امکان انتقال پول در سراسر مرزها. بدون دسترسی به بانک‌های خارجی، اقتصاد اسرائیل از کار می‌افتد. این تحریم‌ها نیز فقط بانک‌ها را هدف قرار نمی‌دهند، بلکه تمام کسانی را که با آن‌ها کار می‌کنند تحت تأثیر قرار می‌دهند؛ از شرکت‌ها، صادرکنندگان و واردکنندگان گرفته تا سرمایه‌گذاران و کارفرمایان. وقتی بانک‌های خارجی نسبت به مؤسسات مالی یک کشور نگران می‌شوند، معمولاً روابط خود را بسیار فراتر از آنچه قانون الزام کرده است، محدود یا قطع می‌کنند. به بیان دیگر، اعمال یک رژیم فراگیر تحریم‌های مالی، اسرائیل را به سمت وضعیتی سوق می‌دهد که ایران و روسیه با آن مواجه هستند. البته شرایط اسرائیل حتی می‌تواند بدتر باشد. ایران و روسیه از ذخایر عظیم نفت و گاز برخوردارند. این دو کشور حتی در شرایط تحریم نیز به فروش منابع انرژی خود ادامه می‌دهند؛ عمدتاً در آسیا و بخش‌هایی از کشورهای جنوب جهانی. اما اقتصاد اسرائیل بر پایه صادرات مواد خام و کالاهای پایه بنا نشده است. قدرت این اقتصاد از ادغام در اقتصاد جهانی سرچشمه می‌گیرد؛ از سرمایه انسانی، فناوری، پژوهش و خدمات پیشرفته. بر اساس اعلام سازمان نوآوری اسرائیل، بخش فناوری پیشرفته این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۵ میلیارد دلار کالا و خدمات صادر کرده است؛ رقمی معادل ۵۸ درصد کل صادرات اسرائیل. این بخش همچنین حدود نیمی از رشد اقتصادی کشور را به خود اختصاص داده است. فناوری پیشرفته موتور محرک اقتصاد اسرائیل است و عملکرد آن به بازارهای خارجی، سرمایه خارجی و جریان آزاد پول وابستگی دارد. نتانیاهو مشخص نکرد که چه کشوری ممکن است تحریم‌های بانکی را علیه اسرائیل اعمال کند. هنگامی که نخست‌وزیر یک کشور چنین احتمالی را مطرح می‌کند و هم‌زمان از پایان کمک‌های آمریکا سخن می‌گوید، باید بلافاصله پرسش‌های جدی مطرح شود. آیا منظور او تحریم‌های اروپاست؟ تحریم‌های آمریکا؟ و مهم‌تر از همه، چگونه اسرائیل به نقطه‌ای رسیده است که اساساً چنین احتمالی در محافل سیاسی آن مطرح می‌شود؟ اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد؛ بخش‌های دیگری از سخنان او حتی نگران‌کننده‌تر بود. نتانیاهو گفت: «باید یک اقتصاد دورزننده سازمان‌دهی کنید.» او در توضیح این ایده به ارزهای دیجیتال اشاره کرد. هنگامی که از او پرسیده شد آیا فناوری بلاک‌چین می‌تواند جایگزینی برای نظام مالی متعارف باشد، پاسخ داد: بله. او گفت: «یکی از گزینه‌هاست. قطعاً. من پیش‌تر دستور داده‌ام طرحی برای این کار آماده شود.» اقتصادی که برای دور زدن تحریم‌ها طراحی می‌شود، راهبرد بقا برای کشورهایی است که از بخش‌های بزرگی از نظام بین‌المللی کنار گذاشته شده‌اند؛ کشورهایی مانند کوبا. ایران نیز چنین ساختاری ایجاد کرده است؛ ساختاری متکی بر شرکت‌های صوری، کانال‌های پرداخت جایگزین و شبکه‌هایی برای انتقال پول و کالا خارج از سازوکارهای رسمی و شفاف. روسیه نیز مسیر مشابهی را در پیش گرفته است. هزینه این رویکرد سنگین بوده است: فقیرتر شدن و انزوای بلندمدت. بخش مربوط به رمزارزها نیز به‌طور ویژه نیازمند بررسی دقیق است. ارزهای دیجیتال واقعاً می‌توانند امکان انتقال ارزش را خارج از برخی کانال‌های سنتی بانکی فراهم کنند. اما آن‌ها جایگزین یک نظام مالی ملی نیستند. رمزارزها نمی‌توانند خطوط اعتباری بانک‌ها را تأمین کنند، جای بازارهای سرمایه بین‌المللی را بگیرند یا شرکت‌های خارجی را متقاعد کنند که تحریم‌های منع‌کننده فعالیت اقتصادی با اسرائیل را نقض کنند. تراکنش‌های رمزارزی نیز خود مشمول نظارت، محدودیت‌ها و اجرای مقررات تحریمی هستند. صنعت رمزارز اسرائیل نیز به‌سرعت به این اظهارات واکنش نشان داد و تأکید کرد که بلاک‌چین‌های عمومی شفاف و قابل‌ردیابی هستند و نمی‌توان آن‌ها را پناهگاهی برای پنهان کردن پول دانست. فعالان این صنعت نمی‌خواهند با چشم‌انداز نتانیاهو برای دور زدن تحریم‌ها مرتبط شناخته شوند. نتانیاهو صرفاً به احتمال اعمال تحریم‌ها اشاره نکرد؛ او از آماده‌سازی یک اقتصاد دورزننده تحریم‌ها سخن گفت و اعلام کرد که پیش‌تر دستور تهیه طرحی در این زمینه را صادر کرده است. او این سخنان را با لحنی آرام و در پاسخ به پرسش‌های مستقیم مطرح کرد و موضوع را به‌عنوان یک سناریوی احتمالی معرفی کرد که آماده‌سازی و بررسی کارشناسی آن ضروری است. چنین اظهاراتی حتی پیش از آنکه تحریمی اعمال شود یا رأیی به صندوق انداخته شود، می‌تواند بازارها، سرمایه‌گذاران و مؤسسات مالی را نگران و متزلزل کند. حدود یک سال پیش، نتانیاهو گفته بود اسرائیل باید به یک «ابر اسپارت» تبدیل شود؛ یعنی ویژگی‌های اقتصادی خوداتکاتر و نزدیک به یک اقتصاد خودبسنده را در پیش بگیرد. در آن زمان، می‌شد این سخنان را فراخوانی برای استقلال بیشتر در تولید تجهیزات دفاعی تفسیر کرد. اما اکنون نتانیاهو به‌صراحت درباره تحریم‌های بانکی و ایجاد اقتصادی برای دور زدن تحریم‌ها صحبت می‌کند. در اینجا دو احتمال وجود دارد. نخست اینکه نتانیاهو واقعاً به آنچه می‌گوید اعتقاد دارد و این سناریو را جدی می‌داند. در این صورت، او به اسرائیلی‌ها هشدار می‌دهد که اقتصاد کشور با تهدیدی روبه‌روست که پیش‌تر با چنین ابعادی مواجه نشده است؛ زیرا بدون بخش فناوری پیشرفته و اقتصادی که به‌درستی کار کند، نه جامعه می‌تواند عملکرد طبیعی داشته باشد و نه ارتشی مدرن می‌تواند به فعالیت خود ادامه دهد. اگر چنین است، افکار عمومی حق دارد بداند این ارزیابی بر چه مبنایی صورت گرفته و ایده‌های مربوط به «اقتصاد دورزننده تحریم‌ها» و استفاده از رمزارزها از کجا آمده‌اند. احتمال دوم این است که نتانیاهو بدون آمادگی و بررسی کافی، درباره موضوعی سخن گفته که هنوز ابعاد آن را به‌طور کامل بررسی نکرده است. چنین احتمالی نیز پرسش‌های جدی درباره قضاوت و توانایی او برای ادامه فعالیت در مقام نخست‌وزیری مطرح می‌کند. واکنش‌ها در میان فعالان اقتصادی و جامعه فناوری پیشرفته اسرائیل بسیار تند بوده است. سرمایه‌گذاران، صاحبان کسب‌وکارها، بنیان‌گذاران شرکت‌ها و دیگر فعالان این حوزه، اظهارات نتانیاهو را نشانه‌ای از کاهش عمیق کنترل و ضعف در قضاوت او می‌دانند. آیا این اظهارات بر انتخابات تأثیر خواهد گذاشت؟ به نظر می‌رسد پس از پایان تعطیلی شبات در اسرائیل، نتانیاهو تلاش کند سخنان خود را توضیح دهد و روشن کند که منظورش چه بوده است؛ سپس احتمالاً خواهد کوشید توجه افکار عمومی را به موضوع دیگری معطوف کند.