بزرگداشت «خوش غیرت» / هنرمندان از زنده‌یاد محمد کاسبی گفتند

به نقل از روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، آیین بزرگداشت زنده‌یاد محمد کاسبی با عنوان «خوش‌غیرت» به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت این بازیگر، نویسنده و کارگردان عصر سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵ با حضور حجت الاسلام محمد قمی رئیس سازمان تبلیغات اسلامی، محمدمهدی دادمان رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی، مجید زین‌العابدین مشاور رئیس سازمان صداوسیما، مریم سعادت، علی شاه‌حاتمی، فرهاد قائمیان، شهریار بحرانی، رضا بنفشه خواه، تاجبخش فنائیان، رضا ایرانمنش، حبیب اسماعیلی، خانواده این هنرمند فقید، جمعی از مسئولان و مدیران فرهنگی و چهره‌های سرشناس هنر کشور در محوطه حوزه هنری برگزار شد. محمد کاسبی از میان ما نرفته است در ابتدای این مراسم، مریم سعادت بازیگر و صداپیشه با اشاره به دشواری سخن گفتن درباره برخی هنرمندان از دست‌رفته، اظهار کرد: در مورد بعضی از همکاران صحبت کردن سخت است. حمید جبلی در مراسم اکبر عبدی حرف زیبایی زد و گفت آنها هستند و نرفته‌اند. به اعتقاد من، محمد کاسبی هم در میان ماست و از میان ما نرفته است. سعادت در ادامه، به بیان خاطراتی از زنده‌یاد محمد کاسبی پرداخت و به همکاری‌ها و اتفاقات مرتبط با دو فیلم «خوش‌رکاب» و «خوش‌غیرت» اشاره کرد. در ادامه این آیین، یلدا کاسبی، دختر زنده‌یاد محمد کاسبی، متنی از پیش نگاشته‌شده را قرائت کرد. او در این متن به اهمیت و جایگاه حوزه هنری در میان هنرمندان پرداخت و از یاد و خاطره پدرش سخن گفت. محمد کاسبی «خوش‌غیرت» را زندگی کرد مجید زین‌العابدین مشاور رئیس سازمان صداوسیما، با قدردانی از حوزه هنری و هنرمندانی که برای برگزاری این بزرگداشت حضور یافته بودند، به تبیین معنای عنوان «خوش‌غیرت» پرداخت و گفت: محمد کاسبی حدود ۲۰۰ اثر هنری دارد، اما به او «خوش‌غیرت» می‌گویند؛ به این دلیل که محمد کاسبی خوش‌غیرت را بازی نکرد بلکه آن را زندگی کرد. او در زندگی هم خوش‌غیرت بود. وی با اشاره به ارادت این هنرمند به رهبر شهید انقلاب و شهید حاج قاسم سلیمانی، اظهار کرد: او به من می‌گفت محمد کاسبی کجا و رهبر انقلاب کجا؛ من کجا و چشم‌های خمار حاج قاسم کجا. زین‌العابدین با اشاره به روز‌های پایانی زندگی محمد کاسبی و شرایط دشوار جسمی او افزود: کاسبی تا همین اواخر به تخت گره خورده بود. در همان روز‌های آخر که روزگار سختی را سپری می‌کرد، تماس می‌گرفت و ساعت‌ها درباره برخی آثار هنری صحبت می‌کرد. مشاور رئیس سازمان صداوسیما بیان کرد: محمد کاسبی گاهی درباره برخی سریال‌ها نظر می‌داد. او متعهد بود، دغدغه هنر داشت و می‌خواست آنچه را در این سال‌ها آموخته بود، به دیگران انتقال دهد. او از باسوادترین هنرمندان ما بود. زین‌العابدین در بخش دیگری از سخنانش به خاطره‌ای درباره نامگذاری فرزندان محمد کاسبی اشاره کرد و گفت: نام یلدا را به یاد شبی سیاه انتخاب کرده بود که در سال ۱۳۵۷ دخترش در آن روزگار متولد شد. نام دختر دومش را که پس از انقلاب به دنیا آمد، سحر گذاشت؛ زیرا روشن شدن آن شب سیاه را، می‌دید. محمد کاسبی بازی نمی‌کرد، زندگی می‌کرد علی شاه‌حاتمی کارگردان و نمایش‌نامه‌نویس، در ادامه مراسم با اشاره به جایگاه محمد کاسبی در میان هنرمندان گفت: احساس می‌کنم امروز پنجمین سالگرد درگذشت محمد کاسبی است؛ زیرا بسیاری از هنرمندان زمانی از دنیا می‌روند که تنها می‌شوند و کسی سراغشان را نمی‌گیرد. وی با یادآوری نخستین همکاری خود با محمد کاسبی در مجموعه تلویزیونی «خوش‌رکاب» اظهار کرد: اولین همکاری من و کاسبی در سریال «خوش‌رکاب» بود. زمانی که این سریال را می‌ساختم، فیلم‌نامه نداشتم و قصه «خوش‌رکاب» واقعی بود. شاه‌حاتمی افزود: وقتی قصه را برای محمد تعریف کردم، او مدت‌ها می‌رفت و با کامیون حرف می‌زد و همان‌جا می‌خوابید. بخش‌هایی از فیلم‌نامه را بر اساس ارتباطی که محمد با کامیون داشت، نوشتم. محمد کاسبی بازی نمی‌کرد بلکه به معنای واقعی کلمه زندگی می‌کرد. این کارگردان با اشاره به ارادت قلبی محمد کاسبی به امیرالمؤمنین (ع)، گفت: محمد کاسبی تنها هنرمند سینمای ایران بود که بسیار با احساس بود. کافی بود شما اسم مولا امیرالمؤمنین (ع) را بیاورید؛ می‌دیدید که او نمی‌توانست در مقابل این اسم طاقت بیاورد. شاه‌حاتمی با اشاره به نقش محمد کاسبی در شکل‌گیری و تقویت حوزه هنری، پیشنهاد کرد برای زنده نگه داشتن نام و یاد این هنرمند، تماشاخانه مهر حوزه هنری به نام او نامگذاری شود. از محمد کاسبی بازیگری، اخلاق و رفاقت آموختم فرهاد قائمیان بازیگر سینما و تلویزیون، نیز در این مراسم با اشاره به تجربه همکاری خود با محمد کاسبی گفت: ۹ ماه در گرمای شهر یزد در محضر محمد کاسبی بودم. آنچه از او یاد گرفتم، اخلاق هنری و اخلاق اجتماعی بود و اینکه چگونه در این حرفه بایستم. وی با یادآوری شیوه حرفه‌ای این بازیگر در هدایت هم‌بازی‌هایش افزود: فراموش نمی‌کنم که چگونه بازیگر مقابلش را هدایت و تحلیل می‌کرد و تمام تجربیات خودش را بدون منت و چشم‌داشت در اختیار دیگران می‌گذاشت. قائمیان بیان کرد: وقتی در مقابل دوربین جلوی او ایستادم، پاهایم می‌لرزید. من از او بازیگری، اخلاق و رفاقت یاد گرفتم. شهریار بحرانی کارگردان و تهیه‌کننده سینما در ادامه این مراسم به خاطره‌ای از همکاری با محمد کاسبی در مجموعه تلویزیونی «مریم مقدس» اشاره کرد و گفت: ما همیشه به او به عنوان یکی از بزرگان عرصه هنر نگاه می‌کردیم. کاسبی سیستم بازیگری بسیار مسلط و حرفه‌ای داشت و از نظر بازیگری در رتبه بالایی قرار می‌گرفت. بحرانی با تأکید بر باور‌های اعتقادی این هنرمند افزود: محمد کاسبی عاشق ولایت بود. ما به او افتخار می‌کردیم و امروز جای او بسیار خالی است. ایمان و اعتقاد محمد کاسبی تغییر نکرد تاجبخش فنائیان نویسنده و کارگردان تئاتر نیز با اشاره به سابقه آشنایی خود با محمد کاسبی، بر استمرار باور‌ها و پایبندی او به ارزش‌های اعتقادی‌اش تأکید کرد. وی گفت: با محمد کاسبی و همه روحیات و منش او همدلیم و این همدلی را ادامه خواهیم داد. من او را از پیش از انقلاب می‌شناسم. فنائیان با اشاره به فعالیت‌های گروهی از هنرمندان در آغاز انقلاب اسلامی اظهار کرد: در ابتدای انقلاب، انجمنی در دانشکده شکل گرفت که یکی از گروه‌های آن از هشت نفر تشکیل شده بود و محمد کاسبی یکی از اعضای آن بود. داود دانشور می‌خواست نمایش‌نامه‌ای به نام «حروفیه» را که شهید حسین قشقایی نوشته بود، اجرا کند. وی افزود: نخستین کاری که بلافاصله پس از انقلاب روی صحنه تئاترشهر آمد، همین نمایش‌نامه «حروفیه» بود که بعد‌ها نام سالن اجرای آن به قشقایی تغییر کرد و محمد کاسبی نیز در آن بازی می‌کرد. این کارگردان تئاتر با اشاره به آغاز فعالیت حرفه‌ای محمد کاسبی از چنین تجربه‌هایی اظهار کرد: محمد کاسبی از همین‌جا‌ها کار را شروع کرد. او استمرار داشت و ایمان و اعتقادش تغییر نکرد. او بازی نمی‌کرد و بازیگر نبود؛ عمل می‌کرد. محمد کاسبی یکی از شاخص‌ترین هنرمندانی بود که این شیوه بازیگری را به‌درستی انجام می‌داد. فنائیان با اشاره به علاقه محمد کاسبی به مردم و امام خمینی (ره) گفت: او عاشق مردم بود و امام را دوست داشت. می‌گفت اگر امام نمی‌آمد، من حالا آدم دیگری بودم؛ چون در من تحولی ایجاد کرد که هیچ‌کس دیگری نمی‌توانست انجام دهد.‌ای کاش قدر هنرمندان را پس از مرگشان ندانند رضا ایرانمنش بازیگر سینما و تلویزیون، نیز در این مراسم با اشاره به همکاری‌های متعدد خود با محمد کاسبی، از ارتباط دوستانه و گفت‌وگوهایشان در ماه‌های پایانی زندگی این هنرمند یاد کرد و گفت: سه، چهار کار با محمد کاسبی همکاری کردم. در ماه‌های آخر عمر پربرکتش زنگ می‌زدیم و با هم درد دل می‌کردیم. وی با اشاره به یکی از آخرین گفت‌و‌گو‌های خود با کاسبی اظهار کرد: فکر می‌کنم آخرین بار چهار ماه پیش از فوت او بود که باهم صحبت کردیم. دلش گرفته بود و می‌گفت بعد از مدت زیادی دوباره جلوی دوربین آمده و بازی می‌کند. او می‌گفت: «ای کاش قدر ما را بعد از مرگ ندانند!». این بازیگر با تأکید بر علاقه محمد کاسبی به مردم افزود: او عاشق مردم بود و به سادگی از کنار مردم نمی‌گذشت. همیشه به دنبال راه‌حل برای مشکلات مردم بود. وی با اشاره به خاطرات مشترک خود با این هنرمند در حوزه هنری گفت: هر وقت به حوزه می‌آیم، یاد محمد کاسبی می‌افتم. وقتی می‌خواستم حواس او را پرت کنم، از فیلم‌هایی که به‌تازگی دیده بود، می‌پرسیدم. او نیز مانند من از وضعیت سینما و پسرفت آن در مقایسه با دهه ۶۰ گله داشت. ایرانمنش، حوزه هنری را زادگاه بسیاری از هنرمندان دانست و افزود: حوزه هنری به نظر من زادگاه ماست. بسیاری از هنرمندان از همین جا شروع کردند، رشد یافتند و موفقیت‌هایی را برای ایران عزیزمان رقم زدند. هنوز هم شاگردانی هستند که راه آنها را دنبال کنند. همچنین در پایان این رویداد، نمایش «بایگانی» به قلم زنده‌یاد محمد کاسبی و به کارگردانی محمود فرهنگ، به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت این هنرمند، روی صحنه رفت. نمایش «بایگانی» داستان زندگی در یک بایگانی مربوط به دهه ۷۰ را روایت می‌کند که میان کارمندانش رقابت بسیار وجود دارد، اما در این بین اتفاقاتی می‌افتد که روابط آنان را دچار چالش می‌کند. این نمایش با یاد و نام محمد کاسبی از ۲۱ مهرماه، ساعت ۱۹ در تماشاخانه مهر حوزه هنری اجرا می‌شود. در این نمایش ناصر علاقبندان، محمود فرهنگ، محمدرضا یوسفی دهبان، مصطفی رجبی ریسه، مهدی مقیمی اسفندآبادی، امیرعلی قدسی و مرتضی وکیلیان به ایفای نقش پرداخته و سایر عوامل نمایش عبارتند از: موسیقی: روح الله علاقبندان، گروه کارگردانی: شهاب راحله و حامد هوشیاری، طراح لباس: مرجان صفابخش، مشاور دکور و طراح دکور: شاهین سلطانی، مدیر صحنه: امیرعلی قدسی، منشی صحنه: نازنین قطبی، تصویربردار پشت صحنه: پرویز حسنلو و طراح پوستر: علیرضا خدامرادی. پیش از این نمایش «بایگانی» در سال ۱۳۷۷ به نویسندگی و کارگردانی مرحوم کاسبی و با بازی محسن زهتاب، محمود فرهنگ، محمدرضا باقری، رضا مختاری، ابراهیم آبادی در مجموعه تئاتر شهر به روی صحنه رفت و مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت. محمد کاسبی بازیگر و کارگردان پیشکسوت سینما و تلویزیون ۲۰ مهرماه سال گذشته پس از طی یک دوره بیماری درگذشت. کاسبی، متولد ۴ خرداد ۱۳۳۰ در تهران، تحصیلات خود را در دبستان رازی و دبیرستان‌های الهی، فاتح و رستاخیز به پایان رساند و در سال ۱۳۵۰ دیپلم گرفت. او از ۱۳ سالگی فعالیت هنری خود را با تئاتر در کاخ جوانان آغاز کرد و از سال ۱۳۵۰ به اداره تئاتر تهران پیوست. کاسبی ابتدا در رشته پزشکی پذیرفته شد، اما به دلیل علاقه به هنر، آن را رها کرد و پس از گذراندن خدمت سربازی، در سال ۱۳۵۳ وارد دانشکده هنر‌های دراماتیک در رشته بازیگری و کارگردانی شد. در دوران دانشجویی در نمایش‌هایی همچون یک نمایش طولانی، مدا، مهتابی برای محرومین، در مه بخوان و بهترین بابای دنیا نقش‌آفرینی کرد و همزمان به دوبله نیز پرداخت. پس از انقلاب، دو سال مسئول واحد نمایش رادیو و گوینده رادیو بود. او از اعضای موسس حوزه اندیشه و هنر اسلامی (بعد‌ها حوزه هنری) و از بنیانگذاران مرکز هنر‌های نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد است. نخستین فیلم حوزه هنری، توبه نصوح، با مشارکت او ساخته شد. «خوش رکاب»، «خوش غیرت»، «صاحبدلان»، «رعنا»، «سه دونگ سه دونگ»، «بچه مهندس» از جمله آثار تلویزیونی مرحوم کاسبی است. از آثار نمایشی او هم می‌توان به نمایشنامه‌های «زالو و بایگانی» اشاره کرد که دومی در تئاتر شهر اجرا شد و در جشنواره کتاب دفاع مقدس تقدیرنامه گرفت. او همچنین فیلمنامه‌هایی همچون «شنا در زمستان»، «قاصد»، «شته‌ها»، «راز سهراب» و «خانه» را نوشت و کارگردانی کرد. کاسبی برای بازی در فیلم‌هایی همچون «بدوک» که در سال ۱۳۷۰ و «دیوار» که در سال ۱۳۸۶ اکران شد، نامزد دریافت جایزه فیلم فجر شد. علاوه بر این، او برای بازی در فیلم «پدر» که در سال ۱۳۷۴ ساخته شده بود، جایزه فیلم فجر را به دست آورد. «مریم مقدس»، «نفوذی»، «آسمان هشتم» و «حمله به اچ ۳» از دیگر آثار سینمایی مرحوم کاسبی است.