فرارو– علی ظافر، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل در المیادین به گزارش فرارو به نقل از المیادین، تشدید حملات نظامی یمن به عمق عربستان سعودی، بار دیگر روابط صنعا و ریاض را در کانون تحولات منطقه قرار داده است. در حالی که مقام‌ها و رسانه‌های نزدیک به صنعا این عملیات را واکنشی به سال‌ها جنگ و محاصره و تلاشی برای وادار کردن عربستان به پذیرش صلح معرفی می‌کنند، ادامه تقابل نظامی هزینه‌های امنیتی و اقتصادی دو طرف را افزایش داده است. ریشه‌های تاریخی تشدید تنش تحلیل منتشرشده در رسانه‌های نزدیک به صنعا، تحولات کنونی را جدا از سابقه جنگ یمن از سال ۲۰۱۵ نمی‌داند. عربستان آغازگر حملات نظامی و محاصره یمن بوده و طی هشت سال نخست جنگ، بیش از ۲۵۰ هزار حمله هوایی علیه این کشور انجام داده است. بیش از ۶۰ هزار یمنی عمدتاً زنان و کودکان در این دوره جان خود را از دست داده‌اند. در سال ۲۰۲۲، با اعلام کاهش تنش از سوی سازمان ملل، مرحله‌ای از آرامش نسبی میان طرفین شکل گرفت. صنعا در این دوره بر ادامه مسیر مذاکرات تأکید کرد و هیئت‌های یمنی و سعودی برای پیگیری مسائل انسانی و اقتصادی از جمله رفع محاصره با یکدیگر دیدار کردند. با آغاز عملیات یمن در حمایت از غزه، معادلات بار دیگر تغییر کرد. رهبران صنعا معتقد بودند عربستان از درگیری‌های منطقه‌ای برای تشدید فشار بر یمن استفاده می‌کند و با همکاری آمریکا و اسرائیل، به دنبال تضعیف این کشور است. ریاض از نقشه راه صلح عقب‌نشینی کرده و برای تشدید درگیری‌های داخلی یمن تلاش کرده است. در ادامه این روند، ورود یک هواپیمای ایرانی برای انتقال بیماران و موارد انسانی به موضوعی مناقشه‌برانگیز تبدیل شد. رسانه نزدیک به صنعا می‌گوید عربستان این اقدام را تهدیدی امنیتی معرفی کرد و فرودگاه صنعا را هدف حملات هوایی قرار داد؛ حملاتی که بنا بر این گزارش، جان بیش از ۲۰۰ بیمار را به خطر انداخت. صنعا در واکنش، راهبرد «محاصره در برابر محاصره و تشدید تنش در برابر تشدید تنش» را مطرح کرد و حملات به اهداف سعودی را ادامه داد. طبق آمار وزارت بهداشت یمن که در این منبع نقل شده، از سوم سپتامبر تاکنون بیش از ۲۳۰۰ حمله هوایی سعودی انجام شده و بیش از ۱۲۰ نفر کشته و نزدیک به ۳۰۰ نفر زخمی شده‌اند؛ حدود ۶۰ درصد قربانیان را زنان و کودکان تشکیل می‌دهند. پیامدهای اقتصادی و اختلال در زیرساخت‌ها در روایت صنعا، حملات به اهداف سعودی بخشی از تلاش برای تحمیل هزینه‌های اقتصادی به ریاض و پایان دادن به محاصره یمن است. حملات به تأسیسات نفتی، فرودگاه‌ها و مسیرهای حمل‌ونقل، فعالیت اقتصادی عربستان را مختل کرده و هزینه‌های سنگینی بر صادرات نفت و تجارت دریایی تحمیل کرده است. تأسیسات نفتی از جیزان و ابها تا نجران و ریاض هدف قرار گرفته‌اند و اختلال در فعالیت برخی زیرساخت‌ها، صادرات انرژی را تحت تأثیر گذاشته است. گزارش‌هایی از بلومبرگ، از کاهش شدید صادرات نفت عربستان از اوت گذشته سخن می‌گوید. در حوزه حمل‌ونقل هوایی نیز ده‌ها شرکت هواپیمایی منطقه‌ای و بین‌المللی پروازهای خود به عربستان، به‌ویژه فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، را به حالت تعلیق درآورده‌اند. در بخش دریایی نیز اختلال در مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ و افزایش نگرانی‌های امنیتی، عملیات بارگیری و انتقال نفت را با دشواری روبه‌رو کرده است. فشارهای ناشی از جنگ، کاهش درآمدها و ادامه هزینه‌های نظامی، عربستان را به سمت جست‌وجوی منابع مالی خارجی سوق داده است. بااین‌حال، ادعاهای مربوط به میزان خسارت‌ها، وضعیت نقدینگی و دامنه اختلال در زیرساخت‌های سعودی نیازمند بررسی مستقل بر اساس داده‌های اقتصادی و گزارش‌های معتبر است. سه مسیر ریاض برای مقابله با بحران در ارزیابی رسانه نزدیک به صنعا، عربستان در مدیریت بحران با محدودیت گزینه‌ها مواجه است و همچنان به راهکارهایی متکی است که در سال‌های گذشته نتوانسته‌اند معادلات میدانی را تغییر دهند. نخستین مسیر، تقویت جبهه‌های داخلی یمن و افزایش فشار نظامی از طریق نیروهای هم‌پیمان است. از نگاه این تحلیل، چنین رویکردی بدون پرداختن به ریشه‌های مناقشه از جمله جنگ، محاصره و اختلاف بر سر منابع و حاکمیت یمن، به حل بحران منجر نخواهد شد. دومین مسیر، تلاش برای ایجاد ائتلاف‌های منطقه‌ای و امنیتی جدید است. با توجه به نشست‌های منطقه‌ای و احتمال گسترش همکاری‌های امنیتی عربستان با اسرائیل، چنین ترتیباتی نمی‌تواند به‌تنهایی مشکلات امنیتی ریاض را برطرف کند. سومین مسیر، خرید تسلیحات جدید از آمریکاست. بااین‌حال، استدلال اصلی این تحلیل آن است که افزایش تسلیحات و حملات هوایی، بدون توافق سیاسی، تضمینی برای حفاظت از تأسیسات اقتصادی و مسیرهای دریایی عربستان ایجاد نمی‌کند. نقش آمریکا و اسرائیل در معادلات منطقه‌ای واشنگتن نیز در این تقابل نقش دارد. دونالد ترامپ احتمال مداخله مستقیم نظامی را مطرح کرده و آمریکا پشتیبانی تسلیحاتی، اطلاعاتی و مشورتی ارائه می‌دهد. آمریکا و اسرائیل پیش‌تر تلاش کرده‌اند عربستان را به رویارویی مجدد با یمن و ایران سوق دهند. حملات نظامی آمریکا به یمن، با وجود استفاده از ناوهای هواپیمابر، بمب‌افکن‌های راهبردی و موشک‌های دوربرد، نتوانسته است صنعا را به عقب‌نشینی وادار کند. اگر مداخله مستقیم قدرت نظامی آمریکا نتوانسته معادلات را به‌طور اساسی تغییر دهد، اتکا به تسلیحات جدید، حملات هوایی و نیروهای هم‌پیمان نیز لزوماً نتیجه متفاوتی نخواهد داشت.
چهارشنبه ۲۲ مهر ۱۴۰۵
