چرا مصرف خودسرانه آسپرین مرگبار است؟

نگار فیروزآبادی، متخصص فارماکولوژی و توکسیکولوژی و عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به جایگاه آسپرین در پزشکی نوین، گفت: آسپرین یا اسید استیل‌سالسیلیک از داروهای شناخته‌شده‌ای است که علاوه بر کاربرد در کاهش درد و تب، به دلیل اثر ضدپلاکتی، در شرایط بالینی مشخص برای پیشگیری از تشکیل برخی لخته‌های خونی مورد استفاده قرار می‌گیرد. وی با بیان اینکه اثرات درمانی آسپرین به مکانیسم اثر و مقدار مصرف آن وابسته است، توضیح داد: این دارو با مهار آنزیم‌های سیکلواکسیژناز (COX)، تولید پروستاگلاندین‌ها را کاهش می‌دهد؛ موادی که در فرآیندهای مرتبط با درد، التهاب و تب نقش دارند. به همین دلیل، آسپرین می‌تواند به کاهش درد و تب کمک کند. این متخصص فارماکولوژی و توکسیکولوژی افزود: یکی از ویژگی‌های مهم آسپرین، اثر ضدپلاکتی آن است. این دارو با مهار غیرقابل برگشت آنزیم COX-۱ در پلاکت‌ها، تولید ترومبوکسان A2 را کاهش می‌دهد؛ ماده‌ای که در فعال‌شدن و تجمع پلاکت‌ها و در نتیجه تشکیل لخته نقش دارد. فیروزآبادی با اشاره به ماندگاری اثر ضدپلاکتی آسپرین اظهار کرد: از آنجا که پلاکت‌ها توانایی محدودی برای جایگزینی آنزیم مهارشده دارند، اثر این دارو بر عملکرد پلاکت می‌تواند تا پایان عمر آن، حدود هفت تا ۱۰ روز، ادامه یابد. همین ویژگی سبب شده است که آسپرین با دوز پایین نیز در برخی شرایط بالینی، اثر ضدپلاکتی قابل‌توجهی داشته باشد. خطر خونریزی؛ نکته مهم در مصرف آسپرین وی با تأکید بر اینکه کاربردهای درمانی آسپرین باید در کنار عوارض احتمالی آن مورد توجه قرار گیرد، گفت: همان اثری که با کاهش تجمع پلاکتی به پیشگیری از تشکیل برخی لخته‌ها کمک می‌کند، می‌تواند خطر خونریزی را نیز افزایش دهد. افزون بر این، آسپرین با کاهش برخی مواد محافظ مخاط معده، ممکن است احتمال آسیب مخاطی، زخم و خونریزی گوارشی را افزایش دهد. عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: به همین دلیل، شروع مصرف آسپرین برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی، به‌ویژه در افرادی که سابقه این بیماری‌ها را ندارند، نباید خودسرانه انجام شود. تصمیم‌گیری در این زمینه به ارزیابی خطر حوادث قلبی‌عروقی، احتمال خونریزی و شرایط فردی بیمار نیاز دارد. تداخلات دارویی آسپرین را جدی بگیریم فیروزآبادی همچنین درباره مصرف هم‌زمان آسپرین با سایر داروها هشدار داد و بیان کرد: مصرف هم‌زمان آسپرین با داروهای ضدانعقاد یا سایر داروهای ضدپلاکت می‌تواند خطر خونریزی را افزایش دهد. برخی داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی نیز ممکن است بر اثر ضدپلاکتی آسپرین یا احتمال بروز عوارض گوارشی تأثیر بگذارند. وی افزود: بنابراین، افرادی که آسپرین مصرف می‌کنند، باید پیش از استفاده از سایر داروهای مسکن یا ضدالتهاب، درباره احتمال تداخلات دارویی با پزشک یا داروساز مشورت کنند. مسمومیت با آسپرین؛ وضعیتی نیازمند رسیدگی فوری این متخصص فارماکولوژی و توکسیکولوژی با اشاره به احتمال بروز مسمومیت در اثر مصرف بیش از حد آسپرین، گفت: مسمومیت با این دارو می‌تواند با علائمی مانند تهوع، استفراغ، وزوز گوش، تعریق و اختلالات تنفسی همراه باشد و در موارد شدید، عوارض جدی‌تری از جمله اختلال سطح هوشیاری ایجاد کند. وی تأکید کرد: تشخیص و درمان مسمومیت به میزان مصرف، زمان سپری‌شده از مصرف دارو، وضعیت بیمار و نتایج بررسی‌های آزمایشگاهی بستگی دارد و در صورت احتمال مصرف بیش از حد، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است. مصرف منطقی؛ اصل مهم در استفاده از داروهای پرکاربرد فیروزآبادی در پایان با تأکید بر اهمیت مصرف منطقی داروها خاطرنشان کرد: شناخته‌شده بودن یک دارو به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. آسپرین می‌تواند در برخی شرایط بالینی دارویی ارزشمند باشد، اما در شرایط دیگر، به دلیل خطر خونریزی یا سایر عوارض، ممکن است انتخاب مناسبی نباشد. وی افزود: انتخاب دارو و تعیین مقدار و مدت مصرف آن باید بر اساس شرایط بیمار و با ارزیابی نسبت سود به خطر درمان انجام شود؛ ازاین‌رو، شروع، قطع یا تغییر مقدار مصرف آسپرین، به‌ویژه در افرادی که آن را برای بیماری‌های قلبی‌عروقی دریافت می‌کنند، باید با نظر پزشک انجام شود.