طاعون در روسیه؛ آیا باید نگران باشیم؟

طاعون یک عفونت شدید و تهدیدکننده زندگی است که توسط باکتری یرسینیا پستیس ایجاد می‌شود. بین سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۳، طاعون خیارکی – یکی از سه شکل این بیماری – به عنوان مرگ سیاه شناخته می‌شد. این بیماری باعث یکی از کشنده‌ترین بیماری‌های همه‌گیر در جهان در سراسر اوراسیا و شمال آفریقا شد. اعتقاد بر این است که حدود ۳۰ تا ۶۰ درصد از جمعیت اروپا در آن شیوع جان خود را از دست داده‌اند. طاعون ریوی کمتر از طاعون خیارکی شایع است. این نوع شدیدی از عفونت است که می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود. چه اتفاقی در آزمایشگاه روسیه افتاد و آیا باید نگران باشیم؟ روز دوشنبه، رسانه‌های روسی گزارش دادند که زنی ۲۸ ساله به نام دریا شیپیلووا، که در موسسه تحقیقات ضد طاعون سیبری و خاور دور ایرکوتسک کار می‌کرد، هفته گذشته بر اثر ابتلا به طاعون ریوی درگذشت. طبق گزارش رسانه‌های روسی، شیپیلووا در تاریخ ۳۰ سپتامبر هنگام کار بیمار شد و دو روز بعد در بیمارستانی در شهر مجاور شلخوف درگذشت. چندین گزارش رسانه‌ای حاکی از آن است که ممکن است حادثه‌ای در آزمایشگاه رخ داده باشد، اما این موضوع رسماً تأیید نشده است. حدود ۲۰۰ نفر که با زن فوت شده در تماس بوده‌اند، از آن زمان قرنطینه شده‌اند و بخش‌هایی از بیمارستانی که او در آن درگذشت نیز قرنطینه شده است. یک کارخانه آلومینیوم در همان نزدیکی به کارگران خود دستور داده است که ماسک بزنند. آنا پوپووا، رئیس سازمان نظارت بر سلامت عمومی روسیه، روسپوتربنادزور، چهار روز پیش برای دیدار با ایگور کوبزف، فرماندار و دیگر مقامات، به ایرکوتسک پرواز کرد. در بیانیه‌ای که خبرگزاری تاس به نقل از روسپوتربنادزور منتشر کرد، آمده است که مقامات منطقه ایرکوتسک دو مورد ابتلا به کووید-۱۹ و دو مورد ابتلا به رینوویروس‌ها را در بین افرادی که با این محقق در تماس بوده‌اند، شناسایی کرده‌اند. هیچ مورد دیگری از بیماری‌های عفونی مشاهده نشده است. مقامات روسی بعداً در روز دوشنبه اعلام کردند که هیچ مدرکی مبنی بر اینکه بیماری این زن ناشی از هیچ یک از عوامل بیماری‌زایی باشد که او با آنها کار می‌کرده، پیدا نکرده‌اند و گفتند که وضعیت تحت کنترل است. کوبزف در بیانیه‌ای اعلام کرد که این زن بر اثر «ذات‌الریه با علت ناشناخته» درگذشته است و افزود: «نکته مهم این است که طی چند روز گذشته، هیچ مورد جدیدی از مراجعه کارکنان موسسه مبارزه با طاعون به پزشک مشاهده نشده است.» او افزود که اوضاع تحت کنترل است و تمام افراد مرتبط با زن فوت شده شناسایی، معاینه و تحت نظر پزشکی قرار گرفته‌اند. باکتری عامل طاعون، یرسینیا پستیس، توسط پستانداران کوچک وحشی و کک‌های آنها منتقل می‌شود. با این حال، در سیبری، جایی که این بیماری بومی است، ابتلای روس‌ها به طاعون نادر است. اما موارد ابتلا هر ساله در سایر نقاط جهان، به ویژه در آفریقا، رخ می‌دهد. طبق گزارش مراکز کنترل بیماری‌ها (CDC) در ایالات متحده، طاعون در افراد در هر سنی، از نوزادان گرفته تا افراد بالای ۹۰ سال، مشاهده شده است. نیمی از موارد در افراد ۱۲ تا ۴۵ ساله رخ می‌دهد. مردان و زنان مستعد ابتلا به این بیماری هستند، اگرچه در بین مردان کمی شایع‌تر بوده است. سه نوع اصلی طاعون وجود دارد که قسمت‌های مختلف بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این سه نوع عبارتند از طاعون خیارکی، سپتی‌سمی و ذات‌الریه. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، طاعون خیارکی شایع‌ترین شکل بالینی آن است. علائم آن شامل تورم دردناک غدد لنفاوی یا "خیارک" است. طاعون سپتی سمی خون را آلوده می‌کند در حالی که طاعون ریوی ریه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. سازمان بهداشت جهانی، طاعون سپتی‌سمی و ذات‌الریه را به عنوان «اشکال کمتر شایع، اما شدید» طاعون توصیف می‌کند. نوع چهارم، طاعون حلقی، نادر است. این بیماری می‌تواند از طریق خوردن گوشت آلوده ایجاد شود. طبق گفته کلینیک کلیولند مستقر در ایالات متحده، علاوه بر تورم غدد لنفاوی در مورد طاعون خیارکی، افراد آلوده به هر یک از اشکال طاعون می‌توانند علائم زیر را نشان دهند: تب و لرز سردرد و بدن درد ضعف و خستگی سرگیجه حالت تهوع استفراغ و اسهال طبق اعلام مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC)، علائم خاص طاعون سپتی‌سمی که می‌تواند به عنوان عارضه‌ای از طاعون خیارکی رخ دهد، شامل درد شکم و سیاهی بافت‌ها، به ویژه در اندام‌ها، انگشتان پا و بینی است. طاعون ریوی، که زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌های ناشی از عفونت‌های خیارکی یا سپتی‌سمی به ریه‌ها می‌رسند، با تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه و گاهی اوقات خلط خونی همراه است. طبق گفته کلینیک کلیولند، در صورت عدم درمان طاعون، عوارض دیگری نیز می‌تواند ایجاد شود که عبارتند از: مننژیت – عفونت شدیدی که باعث التهاب پوشش مغز و نخاع می‌شود مرگ بافت و از دست دادن اندام‌ها در اثر قانقاریا نارسایی تنفسی نارسایی اندام‌ها طاعون خیارکی میزان مرگ و میر ۳۰ تا ۶۰ درصد دارد. سازمان بهداشت جهانی می‌گوید طاعون ریوی و سپسیس در صورت عدم درمان ظرف یک تا شش روز کشنده هستند. با این حال، اگر به سرعت تشخیص داده شود، همه اشکال آن را می‌توان با آنتی‌بیوتیک درمان کرد. طاعون چگونه شیوع پیدا می‌کند؟ طاعون معمولاً از طریق گزش کک‌های ناقل جوندگان منتقل می‌شود، اما می‌تواند از فردی به فرد دیگر نیز منتقل شود. طبق گزارش CDC در ایالات متحده، افراد همچنین می‌توانند از طریق قرار گرفتن در معرض حیوانات خانگی بیمار، به ویژه گربه‌ها، آلوده شوند. راه‌های اصلی انتقال این بیماری عبارتند از: گزش کک طبق گزارش CDC، انسان‌ها و حیوانات می‌توانند از طریق موش‌های مرده ناقل بیماری و همچنین گزش کک‌هایی که موش‌های آلوده را گزیده‌اند، به طاعون مبتلا شوند. CDC می‌گوید: «سگ‌ها و گربه‌ها نیز ممکن است کک‌های آلوده به طاعون را به خانه بیاورند. قرار گرفتن در معرض گزش کک ممکن است منجر به طاعون خیارکی اولیه یا طاعون سپتی‌سمی شود.» تماس مستقیم انسان‌ها می‌توانند از طریق تماس با بافت یا مایعات بدن حیوان آلوده به طاعون مبتلا شوند. طبق گفته CDC، این نوع مواجهه معمولاً منجر به طاعون خیارکی یا طاعون سپتی‌سمی می‌شود. قطرات عفونی قطرات سرفه شده توسط انسان‌ها و حیوانات آلوده به طاعون ریوی می‌توانند در هوا معلق شوند و توسط شخص دیگری استنشاق شوند. CDC اظهار می‌کند که این امر مستلزم تماس مستقیم و نزدیک با فرد یا حیوان مبتلا به طاعون ریوی است و این تنها راه انتقال بیماری از فردی به فرد دیگر است. طبق گزارش CDC، آخرین مورد ثبت‌شده از انتقال طاعون ریوی از فرد به فرد در سال ۱۹۲۴ بوده است. با این حال، موارد جدیدتری از طاعون ریوی که توسط گربه‌های بیمار به انسان منتقل شده است، گزارش شده است. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) اعلام کرد: «گربه‌ها به ویژه در برابر طاعون حساس هستند و می‌توانند با خوردن جوندگان آلوده به این بیماری مبتلا شوند. گربه‌های مبتلا به طاعون، خطر انتقال قطرات عفونی طاعون را به صاحبان خود یا دامپزشکان دارند.» طاعون کجا وجود دارد؟ ایان جونز، استاد ویروس‌شناسی در دانشگاه ریدینگ، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که «طاعون تاریخچه‌ی عظیمی دارد و هنوز در بسیاری از نقاط جهان، از جمله روسیه، وجود دارد.» طبق گزارش کلینیک کلیولند در ایالات متحده، سالانه بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ مورد طاعون در سراسر جهان رخ می‌دهد. طاعون بومی سیبری است، که محل اولین شیوع شناخته شده‌ی انسانی ماقبل تاریخ است. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، طاعون علاوه بر روسیه، در چندین کشور نیز بومی است. بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵، بیشتر موارد جدید ثبت شده توسط سازمان بهداشت جهانی در جمهوری دموکراتیک کنگو و ماداگاسکار رخ داده است. موارد نادری در جا‌های دیگر نیز وجود داشته است. در ژوئیه ۲۰۲۵، مردی اهل آریزونا که با گربه‌ها کار می‌کرد، بر اثر طاعون ریوی درگذشت – اولین مورد از این نوع مرگ از سال ۲۰۰۷. پس از اولین ثبت طاعون خیارکی در ایالات متحده در سال ۱۹۰۰، شیوع گسترده آن در لس‌آنجلس در سال‌های ۱۹۲۴-۱۹۲۵ رخ داد که توسط موش‌های آلوده در کشتی‌های بخار به این بیماری منتقل شده بود. از آن زمان، طاعون خیارکی ۸۰ درصد از میانگین هفت مورد ابتلا در سال در ایالات متحده را تشکیل می‌دهد. طبق گزارش CDC، بیشتر این موارد در شمال نیومکزیکو، شمال آریزونا، جنوب کلرادو، کالیفرنیا، جنوب اورگان و غرب نوادا رخ داده است. چرا این حادثه زنگ خطر جهانی را به صدا درآورده است؟ در حالی که مقامات روسیه تأکید کرده‌اند که آزمایش‌های پس از مرگ انجام شده روی این زن، ابتلای او به طاعون را تشخیص نداده است، این حادثه نگرانی جهانی را برانگیخته است. چندین مقام از روسیه خواسته‌اند تا در مورد آنچه دقیقاً برای آن زن در آزمایشگاه اتفاق افتاده است، شفاف‌سازی بیشتری کند. در واشنگتن، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، گفت که با نگرانی اوضاع را زیر نظر دارد و ایالات متحده مایل به کمک است، هرچند گفت که با ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در مورد این وضعیت صحبت نکرده است. ترامپ در بیرون کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «این یک بیماری سخت است. می‌دانید، این بیماری‌ای است که قبلاً می‌توانستیم آن را کنترل کنیم، اما به نوعی این میکروب‌ها قوی‌تر و باهوش‌تر شده‌اند. آنها مانند یک ارتش هستند.» او افزود: «حتی با وجود پیشرفت‌های بزرگ، میکروب‌ها واقعاً نسبتاً قوی‌تر از گذشته شده‌اند و دارو‌هایی که قبلاً برای ذات‌الریه مؤثر بودند، دیگر به خوبی عمل نمی‌کنند.» مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز دوشنبه گفت که معتقد نیست دلیلی برای نگرانی وجود داشته باشد، اما ایالات متحده از نزدیک این پرونده را زیر نظر دارد و آگاه است که «این بیماری می‌تواند به سرعت گسترش یابد» علیرغم قرنطینه و سایر پروتکل‌های بهداشت عمومی. آیا جهان باید نگران باشد؟ روز دوشنبه، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت که مردم و رسانه‌ها باید به جای «شایعات یا گمانه‌زنی‌ها»، بیانیه‌های رسمی روسپوتربنادزور را دنبال کنند. مالیک گیبانی، دانشیار بالینی در رشته واکسن‌شناسی باکتریایی در کالج امپریال لندن، در بیانیه‌ای به رسانه‌ها گفت: «با توجه به اطلاعات نسبتاً محدودی که در حال حاضر موجود است، اظهار نظر با اطمینان دشوار است.» «بر اساس گزارش‌ها، به نظر می‌رسد یک مورد مشکوک به ابتلا وجود دارد و افراد در تماس با آنها قرنطینه شده‌اند. اگر در آزمایشگاهی در معرض یک عامل بیماری‌زای بالقوه خطرناک قرار گرفته باشند، روش معمول این است که ارزیابی ریسک از افرادی که ممکن است در معرض آن قرار گرفته باشند و ماهیت تماس آنها انجام شود.» او افزود: «افرادی که در معرض خطر تشخیص داده می‌شوند، می‌توانند تحت نظر قرار گیرند و در صورت لزوم، غربالگری، قرنطینه یا پیشگیری پس از مواجهه با آنتی‌بیوتیک‌ها ارائه شود. من فکر می‌کنم مهم است که ببینیم این امر چگونه پیش می‌رود و در حالت ایده‌آل، ارتباط خوبی بین مقامات بهداشت عمومی و جامعه جهانی بهداشت وجود خواهد داشت.» گیبانی گفت: «من فکر می‌کنم این موضوع بر لزوم آگاهی از شیوع مداوم عوامل بیماری‌زای باکتریایی جدی تأکید می‌کند و نیاز به سرمایه‌گذاری در امنیت زیستی، به ویژه برای جلوگیری از خطرات بیولوژیکی را برجسته می‌سازد. این می‌تواند شامل توسعه اقدامات متقابل پزشکی مانند تشخیص بهتر یا واکسن‌ها باشد.» منبع: الجزیره