کشفی امیدبخش برای بینایی؛ ژن‌درمانی شاید بتواند شبکیه آسیب‌دیده را دوباره ترمیم کند

دانشمندان شاید راهی برای ترمیم اتصالات عصبی آسیب‌دیده در شبکیه چشم حتی در بزرگسالی پیدا کرده باشند؛ یافته‌ای که می‌تواند در آینده مسیر تازه‌ای برای درمان برخی بیماری‌های ارثی و آسیب‌های بینایی باز کند. به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ این پژوهش روی یک بیماری نادر و ارثی انجام شد که در اثر نقص در ژن CaBP4 ایجاد می‌شود و از دوران کودکی باعث ضعف بینایی می‌شود. پروتئینی که این ژن تولید می‌کند، نقش مهمی در انتقال پیام‌های شیمیایی در شبکیه دارد. پژوهشگران دانشگاه ایالتی میشیگان، با بررسی این بیماری در سگ‌های نژاد ویپت، یک روش ژن‌درمانی با یک دوز را آزمایش کردند. آنها نسخه سالم ژن CaBP4 را با کمک یک ویروس بی‌ضرر به شبکیه حیوانات منتقل کردند. نتایج شگفت‌انگیز بود: این درمان نه‌تنها از پیشرفت نابینایی جلوگیری کرد، بلکه به نظر می‌رسد بخش‌هایی از اتصالات عصبی آسیب‌دیده را نیز ترمیم کرده است. شبکیه در بزرگسالی دوباره ساختار خود را بازسازی کرد یکی از مهم‌ترین یافته‌های مطالعه این بود که بخش‌هایی از شبکیه که به‌درستی رشد نکرده بودند، پس از ژن‌درمانی دوباره تغییر کردند و به ساختار طبیعی‌تری نزدیک شدند. همچنین اتصالاتی که سلول‌های حساس به نور را به سلول‌های عصبی مرتبط می‌کنند، رشد و بلوغ بیشتری پیدا کردند. مناطق تحت درمان نیز آسیب کمتری نشان دادند. به گفته پژوهشگران، این نتایج نشان می‌دهد شبکیه حتی در بزرگسالی انعطاف‌پذیری عصبی قابل‌توجهی دارد؛ یعنی برخلاف تصور قبلی، ممکن است بتواند برخی اتصالات عصبی را دوباره ایجاد یا بازسازی کند. بهبود بینایی در سگ‌ها پس از درمان، بینایی سگ‌ها به‌طور قابل‌توجهی بهتر شد، به‌ویژه در شرایط کم‌نور؛ محیطی که کمبود پروتئین CaBP4 بیشترین تأثیر را بر بینایی دارد. مزایای درمان نیز موقتی نبودند. پژوهشگران در برخی حیوانات، اثرات درمان را تا سه سال پیگیری کردند و شواهدی از حفظ ترمیم اتصالات عصبی مشاهده کردند. آیا این درمان برای انسان هم قابل استفاده است؟ هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت این روش در انسان نیز همین نتیجه را خواهد داشت. این پژوهش تاکنون روی سگ‌ها انجام شده و برای بررسی ایمنی و اثربخشی آن در انسان، مطالعات بیشتری لازم است. با این حال، اهمیت این یافته فقط به بیماری CaBP4 محدود نمی‌شود. پژوهشگران معتقدند اگر بتوان از ژن‌درمانی برای بازسازی شبکه‌های عصبی آسیب‌دیده در شبکیه استفاده کرد، ممکن است در آینده راه‌های جدیدی برای درمان طیف گسترده‌تری از بیماری‌های مرتبط با کاهش بینایی و آسیب سلول‌های عصبی ایجاد شود. این مطالعه که در مجله Molecular Therapy Advances منتشر شده، شواهد تازه‌ای ارائه می‌کند که نشان می‌دهد شبکیه چشم در بزرگسالی انعطاف‌پذیرتر از آن چیزی است که پیش‌تر تصور می‌شد و شاید بتوان برخی اتصالات عصبی آسیب‌دیده را دوباره ساخت.