خانه خاقانی؛ رتبه دوم پنجمین جایزه ملی آجر در بخش بازسازی (+عکس)

عصر ایران – محله جلفای اصفهان، به‌عنوان یکی از بافت‌های عمدتاً ارمنی‌نشین این شهر، به دلیل قرارگیری در ساختار تاریخی اصفهان، برخورداری از فرهنگ ویژه و وجود الگوهای رنگی متمایز، یکی از بافت‌های شهری زنده و پویا محسوب می‌شود. پروژه خانه خاقانی در چنین بستری شکل گرفته و بازطراحی آن بر مسئله رابطه میان خانه، حریم دید، همسایگی و منظر شهری تمرکز دارد. مسئله طراحی؛ بازنگری در مفهوم دید و حریم یکی از مسائل اصلی مطرح‌شده در طراحی خانه خاقانی، محدودیت دید و دسترسی به منظر طبیعی در بافت مسکونی جلفاست. در این پروژه، موضوع مشرفیت‌ها به‌عنوان یکی از چالش‌های طراحی مورد توجه قرار گرفته و تلاش شده است رابطه میان فضای خصوصی خانه و محیط پیرامون به شیوه‌ای متفاوت تنظیم شود. در این چارچوب، پروژه بازسازی خانه خاقانی رویکردی انتقادی نسبت به مفهوم «ندیدن» مطرح می‌کند و جداره ساختمان را به ابزاری برای بازتعریف رابطه میان داخل، همسایه و فضای شهری تبدیل می‌کند. بازطراحی جداره شهری در محله جلفا پروژه شامل بازطراحی جداره شهری خانه است؛ جداره‌ای که قرار است ضمن هماهنگی با ویژگی‌های محله جلفا، بیانگر زمان معاصر خود نیز باشد. در طراحی، تلاش شده است بنا صرفاً به‌عنوان عنصری منفرد در بافت تاریخی دیده نشود، بلکه بخشی از هویت امروز و آینده محله جلفا باشد. این رویکرد با توجه همزمان به ویژگی‌های معماری موجود و نیازهای فضایی امروز شکل گرفته است. آجرهایی که زاویه دید را تغییر می‌دهند یکی از راهکارهای اصلی پروژه، تغییر زاویه دید به سمت کناره‌های مادی از طریق چرخش آجرهای جداره است. این چرخش در پوسته آجری، ضمن شکل‌دهی به نمای ساختمان، نحوه ارتباط فضای داخلی با منظر پیرامون را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. در مقابل، دید مستقیم به همسایه شمالی حذف شده است. به این ترتیب، جداره بنا همزمان در تنظیم حریم خصوصی و ایجاد ارتباط بصری کنترل‌شده با محیط پیرامون نقش دارد. نور طبیعی میان پوسته‌های آجری گشودگی‌های ایجادشده میان پوسته‌های آجری، امکان ورود نور طبیعی به اتاق‌های خواب را فراهم می‌کنند. در نتیجه، جداره ساختمان تنها یک سطح بسته برای کنترل دید نیست و در تأمین کیفیت نور فضاهای داخلی نیز نقش دارد. این گشودگی‌ها بخشی از رابطه میان پوسته بیرونی و فضای داخلی خانه را شکل می‌دهند و امکان استفاده از نور طبیعی را بدون ایجاد دید مستقیم به همسایه فراهم می‌کنند. هماهنگی با معماری جلفای اصفهان در طراحی خانه خاقانی، حفظ ریتم و خط آسمان محله به‌عنوان یکی از ملاحظات اصلی در نظر گرفته شده است. همزیستی و همگونی با معماری محله جلفای اصفهان نیز از دیگر اصول شکل‌دهنده طرح بوده است. ترکیب این ملاحظات با استفاده از پوسته آجری و تغییر کنترل‌شده زاویه دید، تلاش می‌کند میان ویژگی‌های بافت تاریخی و بیان معماری معاصر ارتباط برقرار کند. مشخصات پروژه خانه خاقانی شرکت مشاور پروژه استدیو معماری ب.ا و معمار مسئول آن بابک کریم‌پور است. ژاله رزاقی عضو تیم طراحی پروژه بوده و گرافیک و پرزانته توسط ژاله رزاقی، صبا دهقانی و افروز امیری‌فر انجام شده است. طراحی پروژه از سال ۱۴۰۱ آغاز شد و زیربنای آن ۵۵۰ مترمربع اعلام شده است. کاربری پروژه مسکونی است و تیم اجرایی آن استودیو طراحی آرتا بوده است. عکاسی آن توسط محمد سروش جوشش و سارا محمودی‌منش انجام شده است. خانه خاقانی در پنجمین جایزه ملی آجر در بخش بازسازی، در سال ۱۴۰۳ رتبه دوم مشترک را کسب کرده است. جهان معماری